ĐỨC HỒNG Y PHANXICÔ XAVIER NGUYỄN VĂN THUẬN
“Là một con người của niềm hy vọng, ngài đă sống bởi hy vọng và ngài đă lan truyền niềm hy vọng này ra cho hết mọi người".
Án Phong Chân Phước Cho Đức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận đă Bắt Đầu Tiến Hành
Sáng Thứ Hai 27/9/2007, Đức Thánh Cha Biển Đức XVI đă tiếp phái đoàn các viên chức và phần tử của Hội Đồng Giáo Hoàng đặc trách Công Lư và Ḥa B́nh của Ṭa Thánh nhân dịp kỷ niệm 5 năm (16/9/2002) ngày qua đời của vị hồng y Việt Nam này, vị hồng y vừa mới được mở án phong chân phước. Hiện diện trong buổi triều kiến này có cả các phần tử thuộc Hội Thánh Mathêu cũng như thuộc Viện Quan Sát Quốc Tế Hồng Y Nguyễn Văn Thuận về việc quảng bá giáo huấn về xă hội của Giáo Hội.
ĐTC đă nhắc lại sự kiện ĐHY Thuận đă từng là chủ tịch của Hội Đồng Ṭa Thánh về Công Lư và Ḥa B́nh, và là vị đă khai mào cho cuốn Tổng Lược Giáo Huấn về Xă Hội của Giáo Hội, một văn kiện được phổ biến vào Tháng 10 năm 2004. ĐTC cũng nhắc lại h́nh ảnh về một vị hồng “có tính cách thân ái, … khả năng đối thoại và tỏ ra gần gũi với mọi người,… ḷng nhiệt thành của ngài với việc truyền bá giáo huấn về xă hội của Giáo Hội nơi thành phần nghèo nàn của thế giới, ḷng mong ước của ngài muốn truyền bá phúc âm hóa lục địa Á Châu của ngài, và khả năng của ngài trong việc điều hợp những hoạt động bác ái và cỗ vơ nhân bản mà ngài đă khởi động và nâng đỡ ở những hang cùng ngơ hẻm trên trái đất”.
ĐTC c̣n nhận định về ĐHY Thuận “là một con người của niềm hy vọng, ngài đă sống bởi hy vọng và ngài đă lan truyền niềm hy vọng này ra cho hết mọi người. Chính nhờ nghị lực thiêng liêng này mà ngài chống cự lại được với tất cả mọi khó khăn về thể lư lẫn luân lư. Niềm hy vọng đă nâng đỡ ngài với vai tṛ làm giám mục bị cô lập 13 năm trời xa cách cộng đồng giáo phận của ngài; niềm hy vọng đă giúp cho ngài thấy được, trong t́nh trạng vô lư của những biến cố xẩy đến cho ngài (ngài chưa bao giờ bị xét xử trong suốt thời gian ngài bị giam cầm), một dự án quan pḥng của Thiên Chúa.
“Đức Hồng Y Thuận đă thích lập lại rằng Kitô hữu là con người thuộc về lúc này đây, thuộc về giây phút hiện tại là giây phút cần phải được đón nhận và cảm nghiệm bằng t́nh yêu của Chúa Kitô. Và khả năng ngài sống hiện tại là những ǵ bộc lộ việc ngài sâu xa phó ḿnh cho bàn tay của Thiên Chúa và tính chất sống chân thành theo phúc âm của ngài làm tất cả chúng ta cảm phục”.
Cuối cùng, ĐTC đă kết thúc khi tỏ ra vui mừng trước việc vừa bắt đầu tiến tŕnh án chân phước cho “vị ngôn sứ đặc biệt của niềm hy vọng Kitô Giáo này”.
Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch theo VIS ngày 17/9/2007
"Theo cảm nghiệm của ḿnh, ngài đă chia sẻ là chúng ta được kêu gọi để loan truyền 'Phúc Âm hy vọng' cho hết mọi người"
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II: Bài Giảng Lễ An Táng Đức Hồng Y Phanxicô Xavier Nguyễn Văn Thuận Thứ Sáu 20/9/2002
1.- “Niềm hy vọng của họ tràn đầy sự bất tử” (Wis 3,4)
Những lời an ủi được trích từ Sách Khôn Ngoan này kêu gọi chúng ta, trong ánh sáng của niềm hy vọng, hăy dâng lời nguyện cầu của chúng ta linh hồn được tuyển chọn của cố Hồng Y Phanxicô Nguyễn Văn Thuận, vị đă sống cả cuộc đời của ḿnh dưới ngọn cờ hy vọng.
Chắc chắn một điều là cái chết của ngài đă gây đau buồn cho tất cả những ai biết ngài và mến ngài: cho thân bằng quyến thuộc của ngài, nhất là cho người mẹ của ngài, người mẹ một lần nữa tôi bày tỏ niềm thiết tha gắn bó. Tôi nghĩ đến Giáo Hội thân yêu ở Việt Nam, một Giáo Hội đă sinh ra ngài trong đức tin; và tôi cũng nghĩ tới toàn thể nhân dân Việt Nam, thành phần dân chúng được vị Hồng Y khả kính rơ ràng bày tỏ trong chứng từ thiêng liêng của ngài là ngài luôn mến thương họ. Ṭa Thánh khóc thương Đức Hồng Y Thuận; ngài đă sống phục vụ ở Ṭa Thánh vào những năm cuối đời của ḿnh, với vai tṛ là Phó Chủ Tịch rồi Chủ Tịch của Hội Đồng Giáo Hoàng về Công Lư và Ḥa B́nh.
Thậm chí vào lúc này đây, đầy ḷng ưu ái, ngài dường như ngỏ cùng mọi người lời mời gọi hy vọng. Khi tôi ngỏ ư muốn ngài giảng pḥng cho Giáo Triều Rôma vào năm 2000 th́ ngài đă chọn đề tài: “Chứng Từ Hy Vọng”. Vậy, nếu Chúa đă thử ngài “như vàng trong lửa” và đă chấp nhận ngài “như một hy lễ toàn thiêu”, th́ chúng ta thực sự có thể nói rằng “niềm hy vọng của ngài tràn đầy sự bất tử” (x Wis 3,4.5). Đời sống và cuộc phục sinh của tất cả những ai tin tưởng vào Chúa Kitô th́ tràn đầy Người.
2. Hăy hy vọng nơi Thiên Chúa! Bằng lời mời gọi hăy tin tưởng vào Chúa này, vị Hồng Y này đă bắt đầu những bài suy niệm cho Tuần Pḥng ấy. Những lời huấn dụ của ngài vẫn c̣n sâu đậm nơi tâm trí của tôi, v́ chiều sâu của những ǵ ngài suy tư, với dồi dào những hồi niệm liên tục của ngài; hầu hết liên quan tới 13 năm ngài ở trong tù. Ngài đă nói với chúng tôi rằng chính ở trong ngục tù mà ngài đă hiểu rằng nền tảng của đời sống Kitô giáo là ở chỗ “chọn lựa một ḿnh Thiên Chúa”, hoàn toàn phó ḿnh cho bàn tay phụ thân của Ngài.
Theo cảm nghiệm của ḿnh, ngài đă chia sẻ thêm là chúng ta được kêu gọi để loan truyền “Phúc Âm hy vọng” cho hết mọi người; và ngài đă minh định là chúng ta chỉ có thể hoàn toàn hiện thực ơn gọi này bằng việc hy sinh trọn vẹn của chúng ta, cho dù giữa những thử thách dữ dội nhất. Ngài nói “Việc trân quí mỗi một nỗi khổ đau như là một trong những khuôn mặt muôn vàn của Chúa Giêsu tử giá, và việc liên kết nỗi khổ đau của chúng ta với nỗi khổ đau của Người nghĩa là việc đi sâu vào năng lực t́nh yêu đau khổ của Người. Nghĩa là tham dự vào ánh sáng của Người, vào sức mạnh của Người, vào b́nh an của Người, nghĩa là khám phá ra trong chúng ta một thứ hiện diện mới mẻ và tràn trề của Thiên Chúa” (Testimony of Hope, Rome 2001, pp. 93-94).
3. Chúng ta có thể tự hỏi rằng ngài đă lấy ở đây sự nhẫn nại và ḷng can đảm là những ǵ đă luôn làm cho ngài trở thành khác thường. Về vấn đề này, ngài đă tiết lộ rằng ơn gọi linh mục của ngài là một cái ǵ đó huyền nhiệm song thực sự gắn liền với máu của những vị tử đạo đă chết đi trong thế kỷ trước khi các vị rao giảng Phúc Âm ở Việt Nam. Ngài nhận địn h rằng “các vị tử đạo đă dạy cho chúng ta biết xin vâng – một tiếng xin vâng vô điều kiện và hạn chế trước t́nh yêu của Chúa. Thế nhưng, những vị tử đạo cũng dạy cho chúng ta nói không – không với những ǵ tâng bốc, với những ǵ là tổn thương, với những ǵ là bất chính – cho dù là có ư cứu lấy mạng sống của ḿnh” (cùng nguồn, trang 107). Ngài c̣n nói rằng nó không phải là vấn đề anh hùng, mà là trung thành, được gia tăng bởi nh́n vào Chúa Giêsu là mô phạm của hết mọi chứng nhân và vị tử đạo. Nó là một gia sản cần phải được chấp nhận hằng ngày trong một đời sống tràn đầy yêu thương và dịu hiền.
4. Để vĩnh biệt vị rao giảng Phúc Âm của Chúa Kitô hào hùng này, chúng ta hăy tạ ơn Chúa đă ban cho chúng ta, nơi ngài, một tấm gương sáng về ḷng trung thành của Kitô hữu cho đến độ tử đạo. Ngài đă nói về bản thân ngài một cách chân t́nh cảm kích rằng: “Nơi vực thẳm những khổ đau của ḿnh… tôi không bao giờ loại trừ ai khỏi ḷng của tôi” (cùng ngồn, trang 94).
Cái bí quyết sống của ngài đó là tin tưởng một cách bất khuất vào Thiên Chúa, được nuôi dưỡng bằng nguyện cầu và khổ đau, được chấp nhận bằng yêu thương. Trong lao tù ngài đă cử hành Thánh Thể hằng ngày bằng 3 giọt rượu nho và một giọt nước trong ḷng bàn tay của ngài. Đó là bàn thờ của ngài, là vương cung thánh đường của ngài. Ḿnh Chúa Kitô là “liều thuốc” của ngài. Ngài đă hết sức cảm xúc thuật lại rằng: “Mỗi một lần tôi cử hành Thánh Lễ là tôi được dịp giang hai bàn tay của tôi ra để đóng đinh bản thân ḿnh vào thập giá với Chúa Giêsu, cùng với Người uống chén đắng. Mỗi ngày, khi đọc lời truyền phép, với tất cả tâm can và linh hồn ḿnh, tôi củng cố một giao ước mới, một giao ước vĩnh cửu giữa Chúa Giêsu và tôi nơi máu của Người với máu của tôi” (cùng nguồn, trang 131).
5. “Đối với tôi sống là Chúa Kitô” (Phil 1,21). Trung thành cho tới chết, Đức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận đă sống theo những lời của Thánh Phaolô chúng ta vừa nghe. Ngài đă giữ được thản nhiên, thậm chí c̣n hân hoan, trong những ngày sống kéo dài đau đớn ở bệnh viện. Trong những ngày cuối đời của ḿnh, khi ngài không c̣n nói được nữa, ngài gắn mắt ḿnh vào Thập Giá trước mặt ngài. Ngài đă nguyện cầu trong âm thầm trong khi ngài hoàn trọn hy sinh cuối cùng của ngài, thăng hóa một cuộc đời được ghi dấu bằng việc hào hùng nên giống Chúa Kitô trên Thập Giá. Những lời Chúa Giêsu loan báo về Cuộc Khổ Nạn gần kề của Người: “Nếu hạt lúa miến rơi xuống đất không chết đi th́ nó vẫn c̣n nguyên; bằng nếu nó chết đi mới sinh nhiều hoa trái” (Jn 12,24), có thể rất thích hợp về ngài, áp dụng một cách thích đáng với ngài.
Chỉ nhờ việc hy sinh bản thân ḿnh Kitô hữu mới góp phần vào việc cứu độ thế giới. Đó là những ǵ người Anh Em Hồng Y khả kính của chúng ta đă làm. Ngài đă ĺa bỏ chúng ta những gương sáng của ngài vẫn c̣n đó. Đức tin bảo đảm với chúng ta rằng ngài vẫn không chết song đă tiến vào một ngày vĩnh hằng không có đêm.
Đaminh Maria Cao
Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch trực tiếp từ mạng điện toán toàn cầu của Ṭa Thánh
10 Điều Tâm Niệm của Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xavier Nguyễn Văn Thuận
1. Tôi sẽ sống hết sức trọn vẹn giây phút hiện tại.
2. Tôi sẽ ư thức giữa Thiên Chúa với những việc làm của Thiên Chúa.
3. Tôi sẽ vững vàng nắm giữ cái bí quyết duy nhất đó là cầu nguyện.
4. Tôi sẽ thấy được nơi Thánh Thể năng lực duy nhất của tôi.
5. Tôi sẽ chỉ có một đức khôn ngoan duy nhất là khoa học Thập Giá.
6. Tôi sẽ trung thành với sứ vụ của tôi trong Giáo Hội và cho Giáo Hội như là một chứng nhân của Chúa Giêsu Kitô.
7. Tôi sẽ t́m kiếm sự b́nh an thế giới không thể ban tặng.
8. Tôi sẽ thực hiện một cuộc cách mạng bằng sự canh tân trong Thánh Thần .
9. Tôi sẽ nói một ngôn ngữ duy nhất và mặc bộ đồng phục duy nhất là Đức Bác Ái.
10. Tôi sẽ có một t́nh yêu rất đặc biệt là Đức Trinh Nữ Maria.
DI SẢN VĂN HÓA CỦA MỘT NGƯỜI CHA
“TRỞ NÊN VIỆT NAM VỚI NGƯỜI VIỆT NAM”
Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, Tổng Giám Mục:
Những Người Lữ Khách Trên Đường Hy Vọng.
Spes-Divine Compassion Publications
(A Collaboration Ministry of Spes & The Sisters of The Divine Compassion)
(22 Crane Ave, White Plains, N.Y. 10603. ISBN: 0-9629104-0-6), 1990, 15x26cm.]
Nương theo tinh thần và phương pháp của sứ đồ Phaolô khi bị giam cầm xưa kia, trong nhà tù, Đức Cha P.X. Nguyễn Văn Thuận nhắn nhủ để chia sẻ, nâng đỡ và hướng dẫn giáo dân của ngài sống Tin Mừng trọn vẹn trong giây phút hiện tại. Ôn lại những tâm t́nh thánh thiện để áp dụng trong mọi ngơ ngách của cuộc sống Kitôhữu là một cách kỷ niệm có ư nghĩa thiết thực nhất, tập trung vào chủ đề Ḷng Mến Chúa Yêu Người bằng trái tim Dân Tộc Việt Nam.
Chân Phước Charles Cornay đă từ bỏ gia đ́nh theo tiếng Chúa gọi. Một hôm trên đường truyền giáo, lúc xe lửa dừng lại ở một ga gần làng của ngài, cha mẹ và tất cả anh chị em ngài đều ra đó để đón thăm. V́ quá thương con, cha mẹ ngài đă ngă lăn trên đường, ngăn cản không cho ngài đi tiếp. Cornay can đảm bước qua ḿnh cha mẹ mà ra đi. Ngày 22.9.1837, ngài đă chịu Tử Đạo với án lăng tŕ tại Sơn Tây, Bắc Việt (t.10)
(2) Cha Benoît Lên Núi Phước Sơn.
Ra đi là một sự lột xác, hy sinh cả nếp sống cũ. Ngày lễ Đức Mẹ Lên Trời 15.8.1918, cha Benoît (Cố Thuận) cùng với một số anh em linh mục mở một bữa tiệc gia đ́nh cuối cùng, có đầy đủ thịt, cá, rượu. Sau bữa ăn đó, ngài từ biệt nếp sống cũ ra đi cùng với một người bạn, tiến lên thẳng núi Phước Sơn, Quảng Trị, khai phá một đám rừng đang có cọp ăn mồi ở trong. Đêm ấy, hai người che lều ngủ tạm, và sáng mai bắt đầu một nếp sống mới: không ăn thịt, không uống rượu, hút thuốc, chỉ biết lấy hy sinh hăm ḿnh, cầu nguyện và xay lúa, giă gạo, tự lực cánh sinh. Ngài đă thu hút nhiều kẻ đến sống, cầu nguyện và hy sinh như ngài. (t.11).
(3) Quyết Không Giả Vờ.
Thánh Micae Hồ Đ́nh Hy (1808-1857) quê ở Nhu Lâm, Thừa Thiên, là một giáo dân đạo đức, bác ái, một vị quan thanh liêm, chính trực, được thăng đến hàng tam phẩm, trông coi mọi việc trong đền vua.
Cuối năm 1856, một số quan triều bị ngài ngăn chặn trong việc làm bất chính, đă tố cáo ngài với vua Tự Đức. Ngài bị bắt với một lư do duy nhất: Theo Đạo Giatô, trái lệnh triều đ́nh. Trong chốn ngục tù, ngài bị hành hạ tra tấn quá sức, khiến nhiều vị quan đồng nghiệp vốn đă quí mến đức độ của ngài giả vờ chối đạo để được tha, rồi sau đó lại tiếp tục sống đạo…
Hồ Đ́nh Hy cương quyết không giả vờ. Ngày 22.5.1857, ngài đă đổ máu đào chết v́ đạo Chúa tại An Ḥa, Huế (t. 13)
2. BỔN PHẬN LÀM NGƯỜI KITÔ
(1) Đức Cha Seitz Và Bổn Phận.
Đức Cha Phaolô Seitz (Kim) luôn hiện diện giữa giáo dân. Vào năm 1972, khi những trận đánh giải phóng Kontum bùng nổ ác liệt, ngài vẫn lái xe đi cứu thương dưới làn bom đạn. Một phóng viên ngoại quốc phỏng vấn ngài trên cảnh đổ nát hoang tàn:
“Đức Cha không sợ sao?”
“Tôi không sợ”, ngài trả lời.
Nhưng ngẫm nghĩ một lát, ngài nói tiếp:
“Không, tôi chưa nói đúng sự thật. Tôi sợ lắm chứ! Nhưng v́ bổn phận, tôi sẵn sàng sống chết với giáo dân của tôi”. (t.15).
(2) Bác Sĩ Longet
Bác sĩ Longet là một bác sĩ người Pháp đă từng phục vụ ở Việt Nam cách đây mấy mươi năm và cũng nổi tiếng như bác sĩ Tom Dooley người Mỹ đă phục vụ ở Đông Nam Á. Ông tận tụy săn sóc, yêu thương các bệnh nhân trong bệnh viện ḿnh, bất kể giai cấp tôn giáo, chủng tộc, ngày cũng như đêm (ông thánh hóa bổn phận). (t. 17)
Được hỏi:
“V́ sao ông quư bệnh nhân đến thế?” “V́ sao ông có thể bỏ ăn, bỏ ngủ v́ bệnh nhân, xem bệnh nhân là trên hết?”
Ông đáp:
“V́ thấy Chúa Giêsu trong mỗi người bệnh.” (ông thánh hóa ḿnh trong bổn phận)
Mỗi sáng, khi đi dự lễ, bệnh nhân lương giáo ai muốn đi, ông đều cho đi. Mỗi chiều Chúa nhật, ông lại cho các bệnh nhân đi chơi, tham quan nơi này, nơi nọ. Và mỗi tối, ông lần chuỗi chung với bệnh nhân Công giáo. V́ là người Pháp, ông chỉ thuộc các kinh Lạy Cha, Kính Mầng, Sáng Danh đủ để lần hạt chung với họ là những người khác quốc tịch (ông thánh hóa người khác nhờ bổn phận).
Ít lâu sau, Longet trở về lại Pháp, vào Chủng viện dâng ḿnh làm linh mục và t́nh nguyện sang phục vụ những người nghèo khổ nhất ở giáo phận Cần Thơ. Nhưng tiếc thay, sau khi chịu chức, ông bị bệnh và qua đời trước khi tới nơi mong ước. (t.18)
3. BỀN CHÍ TIẾN TỚI
(1) Đức Cha François Pallu
Vào thế kỷ XVII, Ṭa Thánh đă phong hai vị Giám mục là Đại diện Tông ṭa đầu tiên; Đức Cha Lambert de la Motte, phụ trách Đàng Trong kiêm Campuchia, Lào Thái Lan, và Đức Cha François Pallu, phụ trách Đàng Ngoài, kiêm Trung Quốc, Triều Tiên. Thật là một khu vực rộng lớn không thể tưởng tượng: Dưới quyền Đức Cha F. Pallu, chỉ có một ít vị thừa sai, không có một vị linh mục Việt Nam nào, xứ sở lại đang ở trong t́nh trạng cấm cách khốc liệt. Từ Pháp, Đức Cha từ giă gia đ́nh ngày 3.1.1662, dùng tàu buồm vượt qua Trung Hải, rồi men theo đường bộ một thời gian lâu dài, qua hết các nước Trung Đông, vịnh Ba Tư, Ấn Độ mới đến Thái Lan. Năm 1670, trên đường đến Bắc Việt, lúc đi ngang qua Huế, thuyền của ngài bị đánh giạt vào Philippin, ngài bị người Tây Ban Nha bắt. Sau ba tháng, lại bị đày ṿng qua Thái B́nh Dương, vượt cả Đại Tây Dương, đến Tây Ban Nha. Tuy gian khổ ê chể, nhưng tim ngài vẫn chói sáng một niềm hy vọng:
“Tôi phải (t.26) mang Phúc Âm đến tận Trung quốc.”
Vừa được trả tự do, ngài t́m mọi cách để đến Bắc Kinh, và cuối cùng thân xác ngài được chôn vùi tại đây theo như người tôi trung của Chúa hằng mơ ước. Một câu hỏi của ngài đáng cho chúng ta ghi nhớ:
“Tôi tự cho ḿnh hạnh phúc nếu có thể đem xương cốt ḿnh bắc một cầu tới Bắc Việt và tới Trung quốc!” (t. 27)
4. SIÊU NHIÊN THEO ÁNH SÁNG LƯƠNG TRI
(1) Dàn Xếp Lương Tâm.
Trước kia, Giáo hội Việt Nam có luật buộc ngày thứ sáu phải kiêng thịt. Ông nọ vào quán, biết quán có cá, nhưng ông thích ăn thịt hơn. Vừa kéo ghế ngồi, ông gọi một loạt tên các thứ cá mà ông biết chắc chắn chẳng bao giờ có:
“Cho tôi đĩa cá sấu! Cho tôi đĩa cá voi!”
Chủ quán luôn miện đáp:
“Không có! Không có!”
Thế rồi ông tự nhủ:
“Lạy Chúa, Chúa biết cho con. Con đă làm hết sức, để gọi nhiều thứ cá mà chẳng có. Thôi! Con đành phải gọi một tô phở thịt ḅ tái mà ăn trong ngày thứ sáu kiêng thịt vậy!”
Cầu nguyện xong, ông ta thi hành liền “theo đúng sự dàn xếp của lương tâm” (t. 47)
5. HY SINH ĐẾN TẬN CÙNG
(1) Hy Sinh Để Cám Ơn Chúa.
Hôm đó, trên chuyến bay từ Ư qua Mỹ, mang theo một số Giám mục mới đi dự Công đồng Vatican II về, (t. 63), có một cô chiêu đăi viên rất đẹp. Sau chuyến bay, cô rất bực ḿnh v́ một đôi mắt cứ nh́n cḥng chọc vào cô, và đôi mắt đó không là của ai khác hơn là Đức Cha Fulton Sheen, vị tông đồ lừng danh của nước Mỹ. Khi phi cơ hạ cánh, và đợi cho các hành khách xuống hết, vị Giám mục mới tiến đến trước mặt cô, nói nửa nghiêm trang nửa bông đùa:
”Cô đẹp lắm! Cô hăy cảm ơn Chúa v́ đă cho cô đẹp!”
Vài hôm sau, có tiếng gơ cửa văn pḥng của Đức Cha Fulton Sheen, cô chiêu đăi viên hôm nọ xuất hiện. Nàng vào đề liền:
“Câu nói của Đức Cha làm con suy nghĩ măi. Con phải cám ơn Chúa thế nào?”
“Cô biết Trại Cùi Di Linh ở Việt Nam chứ?”
“Vâng! Con đọc báo có nghe đến!”
Chúa đă lấy hết sắc đẹp của những người cùi ở đó mà ban cho cô. Cô hăy qua bên đó mà an ủi họ.
Chỉ từng ấy! Cô chiêu đải viên sau đó trút bỏ cả tương lai huy hoàng, khoác bộ áo nữ tu, và sau một thời gian tập sự học hỏi, đă t́nh nguyện sang Việt Nam phục vụ, ngay giữa những người cùi Di Linh, để cám ơn Chúa v́ đă ban cho ḿnh sắc đẹp. (t.64)
5. ĐỨC TIN ANH DŨNG CỦA TỔ TIÊN
(1) Đức Tin Tiên Tổ.
Suốt ba thế kỷ liền, kể từ năm 1533, Phúc Âm của Chúa đến Việt Nam cùng với Thánh giá Chúa. Biết bao tín hữu Chúa bị lưu đầy, bị chiếm đoạt tài sản, lẩn lút trong rừng sâu nước độc, cam chịu mọi đau khổ để trung thành với đức tin. Cho đến cuối thế kỷ XIX, ta có thể tính được trên 130.000 đấng thuộc mọi thành phần đă được diễm phúc Tử Đạo. Trong số đó có 117 vị đă được các Đức Giáo Hoàng Lêô XIII, Piô X và Đức Piô XII phong lên bậc Chân phước. Và ngày 19.6.1988 Đức Giáo Hoàng Gion-Phaolô II đẽ tôn phong các ngài lên bậc Hiển thánh. Chúng ta có thể chia ra như sau:
Đời Trịnh Doanh: 02 vị
Đời Trịnh Sâm: 02 vị
Đời Cảnh Thịnh: 02 vị
Đời Minh Mạng: 57 vị
Đời Thiệu Trị: 03 vị
Đời Tự Đức: 51 vị.
Thành phần các Thánh ấy:
08 Giám muc
50 Linh mục
16 Thầy giảng
01 Chủng Sinh
42 Giáo dân. (t.111)
Giáo Hội Việt Nam ta nghèo nàn không sánh được với các Giáo hội Âu Mỹ, nhưng chúng ta cũng hănh diện về ḷng trung thành sắt son với Đạo Chúa của Tổ tiên ta: Ba thế kỷ bắt bớ, tù đày và trên 130.000 Đấng Tử Đạo.(t. 112)
(2) Gương Sống Đạo Của Tiền Nhân Chúng Ta.
Trên đây cha đă nhắc sơ đến sự hy sinh vỉ đức tin của ông bà tổ tiên chúng ta, nói đến số lượng và thành phần của các thánh Tử Đạo. Nay mô tả chi tiết các h́nh khổ đă dành cho các ngài. Như nào là có những giáo xứ (ở Quảng Trị) bị lính lùa vào nhà thờ, rồi chất rơm chung quanh đốt cháy tất cả. Nào là cả Nhà Ḍng Mến Thánh Giá Phan Rang bị vứt xuống giếng và lấp đất chôn sống đi. Nào là có những thiếu nữ Công giáo non yếu bị đưa về Huế phạt gia hiệu, phơi nắng ngày này sang ngày khác, rồi chặt một ngón tay trước khi đánh đập và tha về. Nào là gương 12 vị Chánh trương, Trùm trưởng khắp nơi bị (t.116) đưa về Huế, giam trên Thành Lồi (bức thành người Chàm xưa đắp lên để đánh với người Việt Nam, xa thị xă độ 10 cây số). Các ông phải bứt cỏ nuôi voi cho nhà vua cho đến khi chết dần chết ṃn tất cả; nay 12 ngôi mộ của các ông vẫn c̣n nguyên vẹn dưới chân thành ấy.
Và sau đây, cha xin ghi lại vắn tắt gương sống của một vài vị để soi chiếu cho chúng ta:
Thánh Micae Hồ Đ́nh Hy, ngài làm quan Thái Bộc tới hàm tam phẩm và đă chịu trảm quyết thời Tự Đức tại Huế ngày 22.5.1857.
Thánh Phaolô Tống Viết Bường, chức Thị vệ. Đă chịu trảm quyết ngay trước cổng nhà người con gái ngài, ngày 23.10.1833, tại Huế, triều vua Minh Mạng.
Thánh Phanxicô Trần Văn Trung, Cai Đội. Đă chịu trảm quyết tại Huế ngày 6.10.1858, dưới triều vua Tự Đức.
Thánh Giuse Lê Đăng Thị. Cũng là Cai đội. Chịu xử giảo tại Huế ngày 24.10.1860, dưới triều vua Tự Đức.
Thánh Micae Nguyễn Huy Mỹ, một lư trưởng gương mấu liêm khiết. Ngài bị xử trảm tại Nam Định, ngày 12.8.1838.
Các vị này là những công dân tận tụy với chức vụ, trung thành với Tổ quốc và nhân dân, nhưng chỉ v́ không bỏ đạo mà phải chịu án tử h́nh. (t. 117)
Những người giáo dân lănh trách nhiệm tông đồ trong hội đồng giáo xứ như:
Thánh Giuse Nguyễn Văn Lựu trùm họ Mặc Bắc. Ngài đă giúp đỡ giấu ẩn cha Thánh Philipphê Minh trong nhà, nêm bị bắt, giải về Vĩnh Long. V́ già yếu và với lại chịu lám khổ h́nh, ngài đă chết rũ tù ngày 2.5.1854.
Thánh Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh, trùm xứ và thầy thuốc. Ngài đă bị giam cùng với Đức Cha Cao, cha Điểm, cha Khoa, thầy Phêrô Từ và đă chịu tử h́nh ngày 10.7.1840, tại Đồng Hới.
Thánh Anrê Nguyễn Kim Thông, trùm cả B́nh Định, một trợ tá Đắc Lực của Đức Cha và hàng giáo sĩ. Ngài đă bị bắt và phát lưu vào Mỹ Tho, nhưng v́ quá gian khổ nên đă từ trần lúc vừa đến Mỹ Tho ngày 15.7.1855.
Thánh Emmanuel Lê Văn Phụng, Câu Phủ Họ Đầu Nước, tỉnh An Giang, rất nhiệt thành và quí mến hàng linh mục. Ngài đă bị bắt cùng với cha Đoàn Công Quư và hy sinh v́ Chúa tại Châu Đốc, ngày 31.7.1859.
Thánh Antôn Nguyễn Đích, thường gọi là ông trùm Đích. Ngài rất đạo đức, yêu người nghèo và tận tụy giúp đỡ hàng giáo sĩ. Ngài đă bị bắt cùng với con rể là Thánh Micae Lê Mỹ, v́ cho linh mục Thánh Giacôbê Mai Năm trú ngụ tại nhà. Cả ba đă trung kiên đến củng và đă bị xử trảm tại Nam Định ngày 12.8.1938.
Thánh Mathêu Nguyễn Văn Phượng, một người nổi tiếng đạo đức thông minh, được bầu làm trùm họ Sáo (t. 118) Bùn, Quảng B́nh. Ngài bị bắt v́ tội chứa chấp cha Thánh Gioan Hoan và oa trữ đồ lễ cùng sách vở Công giáo. Ngài đă bị xử trảm ngày 26.3.1861, tại Đồng Hới cùng với cha Hoan.
Những phụ nữ Công giáo Việt Nam đă anh dũng tuyên xưng đức tin, như:
Thánh Anê Lê Thị Thành, một bà mẹ Công giáo gương mẫu. V́ sốt sắng giúp đỡ các linh mục trong buổi cấm đạo, nên bà đă bị bắt và chịu quá nhiều cực h́nh, thân thể đầy thương tích, lại không ăn uống được, nên kiệt sức và chết rũ tù ngày 12.7.1841.
Những anh hùng vô danh mà từ Nam chí Bắc, ai đă sống trong những tháng năm đầu thế kỷ 20 này đều có thể gặp. Đó là các cụ ông, cụ bà trước đây bị bắt bớ, giam cầm, tra tấn, rồi bị người ta rạch mặt lấy mực tàu xâm lên má hai chữ “Tả Đạo” để dù đi đến đâu, nhân dân ai cũng nhận ra đây là những người ttheo đạo tả; nhưng đối với giáo dân, đây là biểu tượng của đức tin kiên cường sáng chói.
“Chúng ta hăy ca tụng những bậc vĩ nhân, những bậc tiền bối của chúng ta” (Giảng viên 44, 3) (t. 119)
6. TÔNG ĐỒ TRONG MỌI T̀NH HUỐNG
(1) Tông Đồ Hớt Tóc Dạo.
Lắm kẻ ở thành phố HCM quen biết một cụ già hớt tóc dạo theo đạo Tin Lành, người rất vui vẻ, dù vợ đă chết, con cái ở xa, có đứa đi nghĩa vụ. Cụ sống trong một căn nhà lụp xụp nhưng cảm thấy hạnh phúc. Mỗi khi khởi sự hớt tóc là cụ nói ngay đến Phúc Âm, đến Chúa Jésus-Christ. Nhiều người khó quên được câu nói của cụ: “Tôi không ham giàu ǵ; kiếm được đủ ăn và lo “hầu Chúa”hằng ngày là tôi sung sướng thỏa măn!”
Cụ hân hoan về sứ mạng Chúa Kitô trao cho cụ và đă lợi dụng nghề hớt tóc của ḿnh để triệt để thi hành sứ mạng ấy. (t. 124)
(2) Cha Gánh Nước Thuê.
Thời Tự Đức cấm đạo gắt gao, có một linh mục tên “cụ Thanh” cải trang đi gánh nước thuê tại chợ Đông Ba, Huế. Ban ngày làm việc lam lũ, tối về trú ngụ nhà bà Tham, thuộc xứ Gia Hội. Nhờ gánh nước thuê mà cụ Thanh tiếp xúc được với nhiều giáo dân, cho họ chịu các phép Bí tích, giải tội cho các tín hữu bị giam ở khám đường, nhất lá cho (t. 124) nhưng ai sắp ra pháp trường lănh phúc Tử Đạo. Cụ thường trà trộn trong dân chúng, làm dấu sao đó để các giáo hữu nhận ra ḿnh.
Lúc linh mục Đặng Đức Tuấn bị bắt đưa ra Huế để xử, ngài được tự do tạm một thời gian để làm bản điều trần nổi tiếng về đạo Công giáo. Trong những tháng ngày ấy, thỉnh thoảng ngài ghé thăm nhà bà Tham ở Gia Hội. Trong nhà bà có tên đầy tớ hầu hạ cơm nước rất lễ phép, kính cẩn. Sau đôi ba lần thăm viếng, cha Đặng Đức Tuấn để ư suy nghĩ:
“Anh này sao thấy có vẻ quen quen”.
Một hôm đang nồi ở bàn ăn, cha Tuấn đam đăm nh́n vào mắt tên đầy tớ ớ gốc pḥng, rồi bạo dạn hỏi:
“Phải mày không Thanh?”
“Thưa phải!”
“Trời đất! Vậy mà bao nhiêu tháng nay tao nh́n không ra!”
Nói đoạn cha Tuấn ôm choàng lấy cụ Thanh, nước mắt chảy ṛng ṛng… Th́ ra hai anh em đă học cùng nhau một trường ở Penang (Malaysia), sau bao nhiêu năm dài xa cách giờ đây mới gặp nhau lại!
Cụ Thanh vẫn tiếp tục nghề gánh nước thuê như cũ … Cho đến một hôm, sắc tha đạo được triều đính ban bố, Đức Cha B́nh (Sohier) bấy giờ mới ra mắt công khai và chọn ngày làm lễ tạ ơn trọng thể tại Kim Long, nơi có Ṭa Giám Mục. Giáo dân khắp nơi tựu về mừng lễ thật đông đảo. Cả những vị quan trong triều và người bên lương ở Kinh đô cũng đến xem. Trong lễ hát trọng thể ấy, vị chủ tế không phải là Đức Cha B́nh mà là … Cụ Thanh. Giáo dân xôn xao, người bên lương th́ ngạc nhiên khen ngợi và trầm trồ bảo:
“Ngỡ là ai, hóa (t.125) ra cụ Thanh gán nước tuê ở chơ Đông Ba. Không ngờ ông ta giữ chức vụ to đến thế. Ông ca La tinh thật hay mà cả ông Tây cũng phải quỳ chầu nữa…”
Cụ Thanh đă t́m ra phương pháp tông đồ cho thời đại ḿnh dưới ánh sánh soi dẫn của Chúa Thánh Linh. (t.126)
(3) Tre Tàn, Măng Mọc.
Thánh Gioan Đoàn Trinh Hoan sinh năm 1798 tại Kim Long, tỉnh Thừa Thiên. Ngài là một linh mục thánh thiện gương mẫu, đă can đảm hy sinh v́ Chúa tại Đồng Hới ngày 26.5.1861. Mặc dù thời buổi cấm cách ngặt (t.130) nghèo, ngài không quên nhiệm vụ to lớm và quan trọng cho tương lai là lo chuyển bó đuốc tông đồ sang tay các thế hệ trẻ. Ngài đă huấn luyện được 12 người con làm linh mục. V́ thế, tuy máu ngài đă đổ ra v́ Chúa, 12 người con ấy vẫn tiếp tục sứ mạng anh dũng của ngài cho đến ngày tàn của cuộc đời. Và họ cụ thể, “tre tàn măng mọc”, lớp này ngă xuống, lớp khác đứng lên! (t.131)
(4) Cha Của Người Cùi. (t. 133)
Sau 15 năm làm Giám mục địa phận Sàig̣n, Đức Cha Gioan Cassaigne đă t́nh nguyện về sống giữa những bệnh nhân cùi thân yêu ở Di Linh, trong một ngôi nhà gỗ nhỏ hẹp. Tuy không giữ một địa vị nào trước mặt xă hội, nhưng ngài thật là một chứng nhân t́nh yêu Thiên Chúa, một con người của bác ái vị tha. Mười tám năm trời ngài sống trong thinh lặng giữa rừng núi thâm u, với những bệnh nhân quê mùa chất phác, không mấy ai biết rơ, nhưng khi quả tim của vị anh hùng ấy ngừng đập, th́ quả tim của của dân Việt cũng như của toàn thể thế giới đều rung cảm lên. Ai nấy đều cảm phục tấm gương chứng nhân anh dũng của ngài. (t.134)
7. THANH BẦN, MỘT MỐI PHÚC THẬT
(1) Linh Mục “Ba Xu”.
Cách đây 40 năm, có một cha Việt Nam sống rất nghèo khó và đạo đức. Đặc biệt với số tiền tiết kiệm từng xu năm này sang năm khác, ngài đă cùng hai người thợ dần dân xây xong một ngôi nhà trang an, sáng sủa.
Mỗi ngày ngài ăn hai bữa, mỗi bữa ba xu va tự nấu ăn lấy: một xu gạo, một xu mắm tôm và một xu tráng miệng bằng một mẩu bánh h́nh ông Phật mà dân địa phương vẫn gọi là bánh “Tam ích”. Lúc nào cũng có người dâng cúng dư tiền mua vật liệu th́ công việc tiến hành mạnh hơn, đến lúc sạch túi th́ tạm đ́nh chỉ. Tiền bổng lễ mỗi ngày mấy hào ngài cũng dành để trả công thợ.
Lúc mới khởi công ai cũng nói:
“Biết bao giờ mới xong được!”.
Đến ngày khánh thành, mọi người đều hoan hỉ, cảm phục và tặng cho vị linh mục một biệt hiệu đơn sơ nhưng nói lên tất cả ḷng thương mến biết ơn: “Cha Ba Xu”. V́ quá lao lực và cam khổ, chỉ vài năm sau, “Cha Ba (169) Xu” qua đời giữa sự thương tiếc của mọi người. Trước lúc nhắm mắt ĺa trần, ngài nói:
“Tôi sung sướng v́ đă hy sinh tất cả để làm việc Chúa, tử lao bất tử lao”.
Ngày, ngôi thánh đường vẫn c̣n sừng sững trước mặt mọi người như tấm gương phản chiếu đức thanh bần và hồn tông đồ sáng chói của vị linh mục. (t. 170)
8. TRONG TRẮNG ĐỂ XỨNG ĐÁNG GẦN CHÚA
(1) Lời Cầu Nguyện Của Một Linh Mục
Cha Michel Quoist là một linh mục thánh thiện đă viết rất nhiều sách báo giúp các linh hồn, trong số đó có cuốn “Prières” mà lắm người quen thuộc. Riêng trong bản Pháp ngữ, tác phẩm ấy đă in tới 350.000 cuốn. Gần đây, nó đă được dịch sang Việt ngữ dưới một nhan đề rất thi vị “Lời Kinh Thắp Sáng Cuộc Đời”:
Bài “Lời Cầu Nguyện Của Một Linh Mục Chiều Chúa Nhật” trong tác phẩm ấy nói lên tất cả tâm hồn ngài, tâm hồn nhiều anh em linh mục, với sự yếu đuối lẫn sự cao cả của một cuốc đời hiến dâng. Có thể nói đây là lời kinh diễn tả một cuộc đấu tranh, một đời quyết chiến:
“Lạy Chúa, chiều nay một ḿnh trơ trụi. Những tiếng đồng hồ trong nhà thờ lịm tắt dần. Những ngựi đi chấu đi lễ đă ra hết cả rồi. Và con cũng lủi thủi trở về nhà xứ, một thân một bóng.
“Con đă gặp những kẻ đi dạo chơi về. Con đă đi ngang qua rạp hát vùa lúc đám đông đổ xô ra. Con đi dọc thềm các quán càphê ở đó có nhiều người đi dạo, dáng vẻ đă mệt mỏi, đang ngượng ngạo kéo dài cuộc vui của ngày Chúa Nhật. Con đụng phải những đứa trẻ đang (t. 181) đi chơi trên vỉa hè. Những đứa trẻ, lạy Chúa, những đứa trẻ của người khác, chứ không bao giờ là của con.
“Lạy Chúa, này con đây. Một bóng một thân. Yên lặng làm con ngạt thở. Cô đơn làm con bực nhọc. Lạy Chúa, năm nay con được 35 tuổi… với một thân thể như bao người khác, với những bàn tay chắc chắn để làm việc, với một quả tim được dành để yêu đương. Nhưng con đă hiến dâng tất cả cho Chúa, v́ thật ra Chúa đang cần những cái đó. Con đă hiến dâng tất cả cho Chúa. Nhưng Chúa ơi, dâng như vậy thật là đau khổ.
“Thật là đau khổ, khi con phải dâng thân xác cho Chúa: v́ thân xác đó cũng tận hiến cho một người khác.
Thật là đau khổ, khi con phải yêu mọi người mà không được giữ lại riêng ai.
Thật là đau khổ, khi con bắt một bàn tay mà không được muốn cầm giữ lại.
Thật là đau khổ, khi con vừa gây được một t́nh cảm, đă phải vội dâng cho Chúa.
Thật là đau khổ, khi con không cho ḿnh chút nào, mà phải hoàn toàn sống cho tha nhân.
Thật là đau khổ, khi con phải sống như những người khác, giữa những người khác, mà phải là một người khác.
Thật là đau khổ, khi con phải luôn luôn ban phát mà không được t́m cách nhận lănh.
Thật là đau khổ, khi con phải đến với những người khác mà chẳng hề có một kẻ t́m đến với con.
Thật là đau khổ, khi con phải đớn đau v́ tội lỗi của tha nhân, nhưng lại không có quyền từ chối nhận lănh và gang chịu chung.
Thật là đau khổ, khi con biết những kín nhiệm mà không được thổ lộ chi ai.
Thật là đau khổ, khi suốt đời con phải luôn luôn lôi kéo tha nhân mà không để một ai kéo lôi, dù chỉ trong chốc lát.
Thật (t.182) là đau khổ, khi con phải luôn ra tay nâng đỡ những người yếu đuối, c̣n chính ḿnh lại không thể nương tựa một kẻ mạnh hơn.
Thật là đau khổ, v́ phải cô đơn, cô đơn trước mọi người, trước cái chết, trước tội lỗi.
“Này con, con không cô đơn. Ta đang ở với con. V́ ta cần một nhân t́nh thứ hai để tiếp tục màu nhiệm Nhập Thể và Cứu Chuộc. Từ muôn thuở, ta đă chọn con. Ta cần đến con.
“Ta cần đến con, đề tiếp tục chúc phúc. Ta cần đến môi con, để tiếp tục rao giảng. Ta cần đến thân con, để tiếp tục đau khổ. Ta cần đến tim con, để tiếp tục yêu thươg. Ta cần đển con, để tiếp tục cứu độ. Con ơi, hăy ở lại với Ta.
“Lạy Chúa, này con đây. Này thân xác con đây. Này trái tim con đây. Này linh hồn con đây.
“Xin cho con được cao thượng đủ, để vượt lên khỏi thế gian.
Xin cho con được mạnh mẽ đủ, để nâng đỡ thế gian.
Xin cho con trong sạch đủ, để ôm ấp thế gian vào ḷng mà không hề muốn giữ lại nó.
Xin cho con trở nên một nơi gặp gỡ tạm thời thôi.
Xin cho con trở nên một con đường không dừng lại ở bản thân, bởi v́ nó có thể tiếp nhận một ai, chỉ là để dẫn đưa họ về cùng Chúa.”
“Lạy Chúa, chiều nay, khi vạn vật đều im tiếng và khi trái tim con cảm thấy đau nhói v́ cô quạnh. Khi ai nấy đang ngấu nghiến tâm hồn con, mà con lại bất lực không thể làm họ thỏa măn. Khi bao nhiêu khốn nạn về (t. 183) tội lỗi của thế gian là cả một khối nặng đang đè trên vai con. Th́ con nói lại với Chúa tiếng “Xin Vâng”, không phải một trong tiếng cười vang, như là chầm chậm khiêm tốn, sáng suốt, một ḿnh trước mặt Chúa, giữa cảnh chiều tà êm ả”.
(2) Vấn Đề Độc Thân Của Các Linh Mục.
Nhiều lần chúng tôi đă nghe đề cập đến vấn đề sống độc thân của các linh mục. Đối với giáo dân Việt Nam và đại đa số giáo dân trên thế giới, th́ đó là điều được mọi người tự nhiên chấp nhận và đ̣i hỏi: Người tận hiến cho Chúa, th́ phải dâng tất cả cuộc đời để làm chứng t́nh yêu vô hạn của Chúa, và để đủ điều kiện phục vụ dân Chúa cách tích cực, hữu hiệu hơn.
Trước tiên cần xác định như sau: Sống độc thân không chỉ là một giá trị thuần siêu nhiên, mà cả trong địa hạt nhân bản nữa. Người sống độc thân không trực tiếp nhằm đến việc từ chối hôn nhân, nhưng coi độc thân là điều kiện để qui hướng con tim về một đích điểm khác hẳn một thiếu nữ, tức là Nước Thiên Chúa. Họ t́m thực (t. 185) hiện bản ngă, và điều ấy làm họ sung sướng, thỏaq măn con tim trong Chúa Kitô. Một thái độ rất “người” với một nguyên do siêu việt! Khi nói rằng đời độc thân thánh hiến là dấu chỉ cuộc sống vĩnh cửu, điều ấy không ám chỉ một sự trốn thoát cuộc sống hiện tại. V́ cuộc sống vĩnh cửu, chính là Nước Thiên Chúa, là sự hiện diện của hồng ân Thiên Chúa ngay trong đời sống hiện tại, một sự hiện diện thúc đẩy con người mong ước hiến trọn tính yêu.
Độc thân và hôn nhân là hai tiếng gọi, hai ngả đường khác nahu để thực hiện lời mời gọi của Chúa Kitô:
“Hăy nên hoàn hảo như Cha các con ở trên trời là Đấng hoàn hảo.”
Nhưng sở dĩ truyền thống vẫn cho bậc độc thân thánh hiến là cao trổi hơn bậc sống đôi bạn, v́ là truyền thống không xét đến phương diện cá nhân: mỗi người đều hoàn hảo nếu thi hành trọn vẹn thánh ư Chúa Kitô, nhưng xét đến bỉnh diện thực hiện cuộc sống vĩnh cửu giá trị hơn cuộc sống trần gian rất mực. Do đó sứ mạng của đời sống độc thân là ôm trọn đời sống vĩnh cửu và đem tỏ lộ cho trần gian.
Đời sống độc thân có ư nghĩa là sứ mệnh tuyệt vời như thế, nhưng không thiếu những tranh luận, chống đối xảy ra trong ḷng Hội Thánh, nhất là trong thời đại hậu Công đồng Vatican II và sau ngày Thông điệp “Sacerdotalis Coelibatus” của Đức Phaolô VI (24.6.1967) ra mắt. Nhiều linh mục đă bỏ ra đi. Nhiều giáo dân lên tiếng đề nghị:
“Cứ làm như bên giáo hội Tin Lành và giáo hội Chính Thống: chấp nhận cho Mục sư và (t.186) linh mục của họ được tự do sống độc thân hay lập gia đ́nh. Như thế có phải là đơn giản hơn không!”
Thay v́ tranh luận với kiểu luận lư sơ sài như trên, ta hăy nghe đôi lời tâm sự của các bậc có uy tín trong vấn đề độc thân nói lên kinh nghiệm của họ.
Mục sư Jungmann nói:
“Quí vị đừng có chỉ nghĩ Giáo hội Công giáo của quí vị gặp khủng hoảng. Bên Tin lành chúng tôi c̣n gặp khủng hoảng hơn bên quí vị rất nhiều!”
Trong một cuộc họp mặt giữa các linh mục Công giáo và các Mục sư Tin lành, một Mục sư đă nói cảm tưởng của ḿnh về đời sống độc thân như sau:
“Tôi bắt đầu hiểu giá trị đời sống độc thân trong Giáo hội Công giáo. Tôi cảm thấy các cha là anh em với nhau và tạo nên một gia đ́nh thực sự. Chúng tôi không thể nói như thế đối với chúng tôi… Nếu một mục sư nào đó thành công, tôi không sung sướng ǵ; nếu một Mục sư nào đó đau khổ, tôi không đau khổ với họ… Giữa chúng tôi không có bàu không khí gia đ́nh, họa chăng chỉ có giữa vợ chồng chúng tôi thôi!”
Dịp Thượng Hội Đồng Giám Mục năm 1971, trong đó hai vấn đề chính là thừa tác vụ của linh mục và công b́nh trên thế giới, Đức Tổng Giám Mục Công giáo ở Beyrouth (Liban) đă tâm sự những lời sau đây:
“Các Đức Cha hăy cố giữ lấy kho tàng quí báu của Giáo hội La Mă, từc là luật độc thân linh mục. Tôi đă có nhiều kinh nghiệm trong vấn đề này, v́ giáo phận tôi, giáo phận theo nghi thức Đông phương, có những linh mục độc thân và những linh mục lập gia đ́nh. Lắm vấn đề phức tạp mà quí vị không thể tưởng tượng được!” (t. 187)
Các giáo phận Công giáo chúng tôi, cũng như bên Chính thống, luôn luôn ở Toà Giám mục mấy cha độc thân để dự pḥng sau này làm Giám mục kế vị chúng tôi, v́ Giáo luật đ̣i buộc các Giám mục phải độc thân, không có gia đ́nh.
Lại c̣n phức tạp do luật buộc linh mục chỉ được kết hôn một lần trước khi chịu chức thánh, có những trường hợp linh mục mới 30 tuổi, 35 tuổi mà đă góa vợ, tay bồng tay bế, lũ con nheo nhóc, không ai nuôi dưỡng. Thực là nan giải!
Đối với các giáo phận có một linh mục qua đời để lại một gia đ́nh neo đơn, con thơ vợ dại th́ thực là một gánh nặng tài chánh rắc rối. Bên Giáo hội Latinh, một linh mục chết rồi chẳng phải giải quyết ǵ cho gia đ́nh cả!
Trong lănh vực mục vụ càng phức tạp hơn: mặc dù tập quán linh mục đă có từ xưa truyền lại, giáo dân vẫn quí mến linh mục độc thân hơn: các ngài có thể ở xa hoặc đi đến đâu, họ cũng t́m cách gặp gở để xin lễ, xưng tội.
Linh mục có gia đ́nh chỉ phục vụ trọn vẹn trong ngày Chúa nhật, c̣n những ngày khác th́ đi làm ăn để chu cấp cho gia đ́nh. Như thế làm sao mà tiếp xúc được với đồng đạo giáo dân? Thuyên chuyển một linh mục có gia đ́nh thật là một vấn đề khó khăn. Được lệnh ông sẽ bảo:
“Con sẵn sàng đi, nhưng nhà con đang mắc làm việc ở công sở kia, các cháu lại c̣n đang theo học ở trường nọ, gia đ́nh con không nhất trí đến địa phương ấy!”
Lắm lúc vị linh mục ấy th́ tốt, nhưng bà vợ hoặc con cái chưa nói là xấu, chỉ nói là (t.188) giáo dân không có thiện cảm, th́ cũng đủ để họ ghét luôn ông linh mục, rồi dần xa việc đạo; trường hợp xảy ra sự thù hằn th́ họ mất đức tin luôn! Mà nếu thuyên chuyển vị linh mục ấy không được, thí cha truyền con nối, tiếp tục giữ nhà xứ phải chịu sự áp bức của một gia đ́nh, nên đời sống đạo hạnh sa sút không thể tưởng. (t. 189).
9. GIA Đ̀NH CHUNG THỦY, MÔI TRƯỜNG SỐNG THÁNH
Ngày 17.9.1798, thời vua Cảnh Thịnh, Tây Sơn, một người anh hùng xứ Huế gục ngă: Thánh Emmanuel Nguyễn Văn Triệu. Pháp trưởng in vết máu đỏ của ngài. Trước đó, trên quăng đường từ khám đường đến nơi hành quyết, người ta thấy một bà cụ già đi bên cạnh (t. 192) phạm nhân để an ủi, động viên, khích lệ con can trường chết v́ đạo Chúa.
Khi lư h́nh vừa hoàn tất phận sự: đầu của Emmanuel Triệu vừa rụng xuống, th́ giáo dân nhất loạt ùa ra lấy bông và vải thấm máu của ngài. Bà mẹ của ngài tiến thẳng đến trước mặt quan:
“Bẩm quan, khi con tôi c̣n sống th́ thuộc quyền của quan, nay con tôi đă chết, xin quan cho tôi được lĩnh xác mang về chôn cất, hay ít nữa được chiếc đầu.”
Quan truyền binh lính mang ngay chiếc đầu phạm nhân cho bà. Bà mẹ già b́nh tĩnh lấy vạt áo trước bọc đầu con lại, ôm siết vào ngực, giữa đôi bàn tay xương xẩu và đi bộ trên 10 cây số để trở về nhà. (t.193)
10. HỌC MĂI, HỌC SUỐT ĐỜI LÀ KHIÊM TỐN
(1) Cha Đẻ Tiếng Việt.
Không người Việt Nam chính hiệu nào mà lại không biết đến tên cha Đắc Lộ, một giáo sĩ người Pháp mà danh tính gắn liền với chữ quốc ngữ của dân tộc (t.277) ta; nhưng thật rất ít người biết trong hoàn cảnh nào ngài đă làm nên một công tŕnh vĩ đại như thế.
Ở đây, thiết tưởng ta nên nhắc lại những lời nói đầu tiên ngài ngỏ với dân bản xứ khi tàu vừa cập bến Cửa Bạng ngày 19.3.1627:
“Đây là tàu của người Bồ Đào Nha, những người danh tiếng lừng lẫy khắp phương Đông… Hiện giờ tàu của họ có chở một thứ hạt trai tuyệt đẹp và quí giá, ai muốn mua thí cả đời được giàu có hạnh phúc muôn thuở. Không nên sợ giá cao, v́ chẳng ai nghèo đến nổi không đủ tiền để mua trai ấy.”
Tổ tiên chúng ta mới khấp khởi vui mừng, xin ngài ít là cho xem qua đôi ba hạt. Ngài trả lời:
“Hạt trai ấy mắt xác thịt không thể xem thấy được, chỉ có trí khôn hiểu được mà thôi. Hạt trai ấy chính là lề luật Thiên Chúa, một cái ǵ quí trọng hơn trân châu và hàng hóa Ấn Độ. Chúng tôi sẵn sàng giảng luật đó cho anh chị em, nên không ngại vượt biển băng ngàn đến đây.”
Lúc đó vào thời hai chúa Trịnh Nguyễn, một thời vừa có chiến tranh vừa có cấm cách, bắt đạo Chúa. Sự đi lại vô cùng khó khăn, nhất là đối với một ông Tây “da hồng mũi lơ”! V́ thế thường cha Đắc Lộ phải giảng dậy, làm lễ, cử hành các bí tích ban đêm. C̣n ban ngày, ngài di chuyển bằng cáng: hai người gánh một chiếc vơng, ngài nằm trong đó, lấy chiếu che lại. Dạo ấy, từ sông Gianh đến Phan Thiết chỉ có lưa thưa một vài giáo sĩ. Lắm lúc cả địa hạt rộng lớn ấy chỉ có một ḿnh cha Đắc Lộ tung hoành. Ngài phải lẩn trốn nhiều vùng, phải âm thầm đi đi lại lại để củng cố giáo đoàn Đàng Trong. Mỗi lần ra đến Huế, ngài lại c̣n lo cho cả giáo dân thuộc (t.278) địa phận Đàng Ngoài nữa. Các đại diện của giáo dân bên kia sống Gianh vào gặp ngài, chịu các phép bí tích, nhận chỉ thị để rồi trở về củng cố cuộc sống đức tin của các giáo hữu vắng bóng chủ chăn.
Khắp Đàng Trong, không chỗ nào mà không in dấu cha Đắc Lộ. Ba lần ngài bị phát giác phải đuổi về Macao, và mỗi lần như thế, đợi bàu khí hơi hơi lắng dịu ngài lại sắm sửa lễ vật sang dâng cho Chúa Nguyễn, đi theo ghe thuyền nhà buôn trở lại Việt Nam.
Không có văn pḥng, quạt điện, máy điều ḥa, thư viện, thiếu hẳn mọi tiện nghi tói thiểu, thế mà cha Đắc Lộ soạn thảo thành công cuốn “Phép giảng 8 ngày cho những người muốn chịu phép Rửa Tội mà vào đạo thánh Đức Chúa Trời” và cuốn tự điển: “Ba Thứ Tiếng Việt-Bồ-La” gồm cả văn phạm tiếng Việt, cách dùng chữ Latinh thay cho chữ Nôm, lối phát âm… Ngài đă mang về ấn loát tại nhà in Vatican vào khoảng năm 1651, làm nền tảng cho tiếng Việt ngày nay.
Dĩ nhiên, ngài đă căn cứ vào công tŕnh của nhửng người tiền phong như cha Buzomi chẳng hạn. Nhưng ngài đă có công lớn trong việc tổng hợp, phân tách từ ngữ, xác định văn phạm, phát âm và đưa tất cả đến t́nh trạng hoàn chỉnh để phục vụ Hội Thánh. Ngài đă thâm tín rằng: ngôn ngữ là khí cụ thiết yếu để đưa Tin Mừng đến cho mọi dân tộc, không phải chỉ trong chốc lát mà c̣n cho muôn vàn thế hệ mai sau. Chắc chắn phải có một tâm hồn hiếu học, một tinh thần tông đồ nồng cháy mới có thể kiên tŕ nghiên cứu, bảo quản và hoàn thành (t.279) một công tŕnh khó khăn như thế, giữa bao thử thách gian nan. (t.280)
11. PHÁT TRIỂN MUÔN MẶT, PHỤC VỤ ĐÍCH THỰC
(1) Kinh Tế Phục Vụ Con Người
Cha Louis-Joseph Lebret (1897-1966), cựu sĩ quan Hải Quân, là một tu sĩ ḍng Đaminh, đă có công khởi xướng và cùng với nhà chuyên môn giàu thiện chí khác (như cha: Th.Suavet, H.Quoist) lập nên một học thuyết, đồng thời cũng là một nhóm mang tên “Kinh (t.291) Tế và Nhân Bản” (Économie et Humanisme) nhằm mục đích phát động một nền kinh tế phục vụ con người!
Sau khi nghiên cứu và đúc kết thành một học thuyết, một hệ thống thực sự, ngài đă cùng với các đồng chí cho xuất bản nhiều sách báo, vạch ra một đường hướng phục vụ thế giới mới mẻ, ai muốn hưởng ứng th́ cứ vận dụng cách sáng tạo vào hoàn cảnh của địa phương ḿnh.
Cha Lebret được mời du hành khắp thể giới (từ nhiều làng bên nước Pháp tới những xứ kém mở mang, từ trụ sở Liên Hiệp Quốc tới Hội Trường Công Đồng Vatican II) để tŕnh bày đường lối của ngài về “Kinh Tế và Nhân Bản”. [ Chú của người tổng hợp: NGÀI ĐĂ TRIỂN KHAI CHƯƠNG TR̀NH NÀY TẠI VIỆT NAM HAI NĂM 1958-1959, THỜI CHẾ ĐỘ VNCH I].
Ngài nhấn mạnh rằng:
“Phải làm sao để vừa phát triển nền kinh tế, vừa phát triển con người toàn diện, vật chất cũng như tâm linh, và phát triển đồng đều trên mọi miền khắp thế giới.”
Ngài đă để lại lời cầu nguyện sau đây thật đáng cho chúng ta suy niệm:
“Lạy Chúa, lỗi tại con,
Tại con không chân thành yêu anh chị em con,
Tại con không cảm thấy đau khổ trước những khốn cùng của anh chị em con,
Tại con hay thờ ơ lănh đạm bên cạnh người xấu số,
Tại con đă khinh dể nhiếu người, nhất là những người nghèo hèn, những người có địa vị kiến thức kém hơn con,
Tại con không giữ đúng như lời cam kết, (t.292)
Tại con không ăn ở d6ẽ dăi với kẻ khác, không sẵn sàng với kẻ khác,
Tại con không biết t́m hiểu hoàn cảnh của người ta,
Tại con đă từ chối một sự giúp đỡ, theo tính ích kỷ của con,
Tại con không ra tay xoa dịu một vết thương mà lẽ ra con phải làm,
Tại con chỉ tới lui kết nghĩa với những người mà con mong sẽ đem lại lợi ích cho con,
Tại con đă làm tổn thương người ta nhiều v́ lời ăn tiếng nói của con,
Tại con đă hạ bệ những kẻ đối nghịch với con,
Tại con đă láo xược và ăn ở bất công,
Tại con đă làm gương xấu quá nhiều …,
Nên anh chị em con đă bị tổn thương nhiều vừa hồn vừa xác.
Lạy Chúa, lỗi tại con!!! Xin Chúa tha thứ cho con.
Và con cũng xin Chúa tha thứ cho những anh chị em v́ lỗi con mà đă sống bất xứng” (t.293)
12. DẤN THÂN QUÊN M̀NH V̀ NGHĨA CẢ
(1) Thí Mạng Cho Người Hủi Việt Nam.
Trong nước Việt Nam cũng như trên thế giới, ngườ́ ta nghe nói niều đến nhà phung Quy Ḥa, ở ngoại ô thị xă Qui Nhơn, nhưng thử hỏi mấy ai biết đến vị sáng lập nhà phung ấy! Vị đó là cha Paul Maheu, một linh mục người Pháp đă từ giă quê hương thân yêu với cuộc sống tiện nghi, để chôn đời ḿnh giữa đám người xa lạ, mắc phải thứ bệnh khủng khiếp nhất trong loài người.
Thật thế, bệnh phung cùi là một thứ bệnh khủng khiếp nhất. Ai mắc nó phải chịu một cơn hấp hối trường kỳ, dai dẳng. Thân thể họ luôn luôn nhức nhối, lở loét, xông mùi thối tha nồng nặc. Dung nhan th́ dần dần bị tàn phá, đặc biệt là khuôn mặt và chân tay, ai trông cũng xa lánh và nhờm tởm. Xă hội quá khiếp sợ họ nên thường t́m cách xua họ vào một nơi khuất mặt và như muốn lăng quên đi kẻo mất vui cuộc sống. (t.296)
Paul Maheu th́ lại khác. Là một linh mục Công giáo, ngài đă dấn thân vào nếp sống của người cùi, chọn họ làm con cái quư yêu cật ruột, sống trong một ngôi nhà bé nhỏ ngay giữa làng phung để đêm ngày săn sóc họ, lo cho họ đầy đủ vật chất cũng như tinh thần.
Phía sau nhà có một cái kẻng. Mỗi lần nghe tiếng kẻng đánh, cha vội đi ra và dịu dàng hỏi:
“Có việc ǵ vậy con? Vào đây!”
Ngày nào cũng thế. Điệp khúc ấy cứ ang lên đều đặn, và con tim của những người phung hủi hân hoan đón lấy. Rồi đến lượt họ, họ cũng cất lên những lời tâm sự, v́ trong cảnh cô đơn buồn tủi ấy, chỉ ḿnh cha Maheu là người thân tín duy nhất của họ thôi.
“Thưa cha, con đau buồn quá! Đêm nay con mới rụng thêm một đốt ngón tay nữa. Con đă lượm được, nè đây cha xem!”
Cha Maheu cầm lấy đốt lóng tay, thương tiếc như chính một phần thân thểcủa ḿnh. Ngài ôm choàng lấy bệnh nhân, ngẹn ngào thốt lên những lời an ủi động viên tinh thần họ:
“Tội nghiệp con quá! Ta hăy cứ chiến đấu với bệnh tật, cứ dùng thêm thuốc để chặn đứng cơn bệnh đi…”
Đối với cha Maheu, không ǵ quí bằng các người phong hủi. Ngài không thể rời họ một ngày, không thể không t́m cách khen lao họ khi có dịp. Mỗi khi khách từ xa tới thăm, ngài thường mời ở lại dùng bữa. Trong lúc ăn, miệng ngài liên tiếp giới thiệu: (t.297)
“Mời dùng trứng này, do gà của người phung nuối đấy! Mời dùng cá này cũng của người phung mới câu hồi sáng; c̣n đây là xà-lách cũng do tay người phung trồng đấy! Tốt lắm!”
Vừa mời, ngài vừa ăn một cách ngon lành trong lúc khách th́ quá khiếp sợ, chẳng dám dùng một tí ǵ, chứ đừng nói chuyện ăn với uống.
Không mấy năm sau, cha Maheu đă trở thành người phung thực sự. Càng đau đớn càng có dịp để chia sẻ cuộc đời của họ, họ càng yêu mến trọng kính ngài. Và rồi một hôm, người hùng dấn thân đă nằm xuống, xác ngài được chôn cất ngay giữa làng cùi bên cạnh những người con thân yêu nhất. (t.298)
(2) Hóa Nên Người Trung Hoa Để Chinh Phục Người Trung Hoa.
Tuy là người Bỉ, cha Vincent Lebbe (1877-1940) đă t́nh nguyện dấn thân sang truyền giáo ở Trung quốc. Suốt bao năm ngày, ngài luôn miệt mài thao thức, suy tư và cầu nguyện trước vấn đề khó khăn: Làm sao để dấn thân truyền giáo và phục vụ xă hội Trung Hoa cho đắc lực. Thế rồi, dưới ánh sáng soi dẫn của Chúa, câu trả lời đă đến với cha:
“Muốn đến với người Trung Hoa phải trở nên người Trung Hoa thực sự.”
Cha Vincent Lebbe đă triệt để dấn thân theo đường hướng ấy, từ lối cắt tóc, để râu, ăn mặc cho đến cách suy tư, cử hành phụng vụ, giảng dậy giáo lư (ngài xin nhập tịch Trung Hoa và lấy tên Lôi Minh Viễn), tất cả đều nhắm một mục đích là làm sao để vừa phù hợp với tâm hồn người Trung Hoa, vừa bảo tồn căn nguyên bản chất Kitôgiáo. Và trong tinh thần ấy, ngài đă thành lập một hội ḍng lấy tên “Anh em hèn mọn của Thánh Gioan Tẩy Giả” để vận dụng cách sáng tạo nếp sống khổ tu vào (t.300) hoàn cảnh cụ thể của xă hội và tâm hồn người Trung Hoa và áp dụng nguyên tắc truyền giáo của ngài.
Tại nước Bỉ, quê hương ngài cũng có rất nhiều người sung mộ tinh thần ấy. Họ đă lập nên một Tu hội truyền giáo cho các linh mục viết tắt là S.H.H. tạm gọi là “Hội Trợ Tá của các xứ truyền giáo”. Họ cũng lập một Tu Hội cho nữ giới viết tắt là A.F.I. (Nữ Trợ Tá Quốc Tế)
Tinh thần cốt yếu của cha Lebbe là ǵ?
Đó là không đi theo phương pháp bấy lâu: đến một quốc gia, nhận trách nhiệm coi sóc một giáo phận hoặc một giáo xứ, đứng đầu hàng giáo sĩ địa phương… mà là theo một phương pháp mới: đến một quốc gia, một giáo phận do hàng giáo phẩm bản xứ quản trị v àlàm những trợ tá phục vụ dưới quyền họ, cho dù họ kém khả năng hơn ḿnh. Đối với những năm đầu của thể kỷ XX này, chủ trương trên thật là mới mẻ, độc đáo có t́nh chất cách mạng. V́ trước đây, tại các xứ truyền giáo, hầu như chẳng có một vị Giám mục bản xứ nào, huống nữa là sự kiện các linh mục thừa sai đi làm trợ tá cho hàng giáo sĩ bản xứ. Quả là táo bạo!
Và c̣n táo bạo hơn nữa là sự việc sau đây: Trong một chuyến trở về công tác ở châu Âu, cha Lebbe đă sang Roma xin yết kiến Đức Thánh Cha Piô XI, vị Giáo Hoàng được mệnh danh là “Giáo Hoàng của Công Giáo Tiến Hành” và “Giáo Hoàng của Truyền Giáo”.
Trong buổi triều yết, ngài đă tŕnh bày với Đức Piô XI: (t.301)
“Xin Đức Thánh Cha đặt các Giám mục bản xứ cho người Trung quốc.”
Đức Thánh Cha vui vẻ trả lời:
“Đó là điều cha mong muốn. Con thấy hàng giáo phẩm Trung quốc hiện nay có đủ khả năng nhận trách nhiệm lănh đạo nhận các giáo phận không?”
“Thưa Đức Thánh Cha, con tin chắc là có. Với ơn Chúa họ sẽ chu toàn tốt trách nhiệm… Con thấy Ṭa Thánh cần giao trách nhiệm cho hàng giáo sĩ bản xứ càng sớm càng tốt.”
Đức Thánh Cha hỏi ngay:
“Con có biết rơ linh mục Trung quốc nào xứng đáng được tấn phong làm Giám mục không?”
“Thưa Đức Thánh Cha có!”
“Biên tên cho cha ngay đi!”
Cha Lebbe liền lấy giấy bút ra, viết ngay liền một danh sách gồm tên 10 linh mục Trung quốc và đệ tŕnh lên Đức Thánh Cha.
“Tốt lắm! Cha sẽ xúc tiến ngay việc này!”
Thật là một bất ngờ ngoài sức tưởng tượng. Cha Lebbe ra về, tâm hồn cảm động hân hoan. Đức Piô XI quả là một vị Giáo Hoàng đây nhiệt t́nh và sáng suốt!
Ngày lễ Chúa Kitô Vua, 28.10.1926, chính Đức Piô XI chủ sự phong chức cho 6 Giám mục Trung quốc đâu tiên tại đền thờ Thánh Phêrô, trong số đó hầu hết đều nằm trong danh sách của cha Lebbe đề nghị. Lúc ấy tại một góc đền thờ, người ta thấy ngài qú gối âm thầm cảm tạ Chúa, v́ đă cho ngài chứng kiến tận mắt điều ngài mong ước từ lâu. Sau Thánh Lễ, Đức Piô XI tiếp các Tân Giám mục Trung quốc tại pḥng khác, (t.302) tặng cho mỗi vị một chiếc dồng hồ quả lắc và truyền các ngài trước khi về nước, hăy đi khắp Âu châu để cho mọi người thấy được hang Giám mục bản xứ. Thề rồi, tiếp sau các Giàm mục Trung Quốc ngày 30.10.1928, Đức Piô XI cũng tự tay phong chức cho các Giám mục Nhật Bản tiên khởi địa phận Nagasaki, rồi các Giám mục Ấn Độ, Indonêsia…
Ngày 11.6.1933Cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Ṭng cũng được chính tay Đức Piô XI tấn phong làm Giám Mục Việt Nam tiên khởi.
Sau những tháng năm dấn thân phục vụ cho công cuộc truyền giáo, cha Vincent Lebbe đă nằm xuống (1940). Dân tộc Trung quốc coi ngài như một vị anh hùng quốc gia. Hội Thánh coi ngài như vị tiên phong của những công cuộc truyền giáo hiện đại. Thân xác ngài được chôn vùi ngay tại ḷng đất Trung Hoa, để lại tấm gương sáng cho Kitôhữu thuộc đủ mọi thời. (303)
13. CANH TÂN CHÍNH M̀NH VÀ QUANH M̀NH
Hoạt Động Canh Tân Của Đức Phaolô VI.
… Riêng đối với Việt Nam, Đức Phaolô VI đă gọi là một “ngày đáng ghi nhớ” lúc ông Xuân Thủy, đại diện chính phủ của Việt Nam đến Vatican ngày 14.2.1973. Ba tháng sau, Đức Phaolô tiếp kiến ông (t.329) Nguyễn Văn Hiếu, trưởng phái đoàn của Chính Phủ Cách Mạng Lâm Thời Chủ Nghĩa Xă Hội Việt Nam ở Hội nghị La Celle-Saint-Cloud. Trước đó vào tháng 2.1971, Vatican đă tiếp bà Nguyễn Thị B́nh, Bộ Trưởng Ngoại Giao của Chính Phủ Cách Mạng Lâm Thời và à Trưởng phái đoàn của Chính Phủ này tại Hội Nghị Paris. Đức Phalô VI chỉ nói cách khiêm tốn về “một cuộc dấn thân theo sức chúng ta” để văn hồi ḥa b́nh chính đáng và lâu dài, bảo đảm cho con người được sống trong tự do hạnh phúc xứng với mọi dân tộc. (t. 331)
14. CUộC SốNG MớI MUÔN ĐỜI TRONG CHÚA
(1) Bức Thư Trước Giờ Hành Quyết.
Linh mục Trochu đă viết một cuốn sách rất công phu về Chân Phước Ven (Thánh Théophane Vénard). Trong sách đó có ghi lại rằng: đang lúc bị án tử h́nh v́ đức tin và bị giam tại Hà Nội chờ ngày trảm quyết, thánh Ven đă viết nhiều bức thư nhờ giáo dân chuyển về cho gia đ́nh. Trong số các thơ ấy, có máy ḍng sau đây, được thánh nữ Têrêxa Hài Đồng (là người bảo trợ tinh thần cho thánh nhân) chọn làm như của chính ḿnh vậy:
“Thế gian chẳng c̣n ǵ làm vui sướng đời con nữa. Tâm hồn con đă được cởi mở rộng răi. Những cái được người ta kêu là hạnh phúc ở trên đời, con cho là rơm rác hết. Ḷng trí con đang bay về cơi thiên thai. Thời gian sắp măn cuộc. Hồn con b́nh lặng như mặt hồ lặng lẽ hay như ṿm trời xanh dịu. Con chẳng c̣n tiếc xót ǵ ở kiếp phù trần, chỉ khát khao mong mỏi về uống nước trường sinh cơi phúc…
“Không lâu đâu! Linh hồn con sắp được từ giă thế gian rồi. Cuộc đầy đọa sắp qua, những ngày giao chinh sắp hết. Con lên Thiên Đàng! Con đi đến chốn an nghỉ đời đời của các thánh, nghe những nhạc điệu du dương tai chưa từng nghe, ngắm những sự tốt đẹp nhất chưa từng ngắm, vui hưởng hoan lạc trái tim chưa từng hưởng… Nay con sắp đến giây phút ai ai cũng thiết tha mong đợi. Quả thật Chúa đă chọn kẻ bé mọn để mỉa mai những kẻ quyền hành thế gian. Con không dám cậy sức riêng con, một chỉ cậy sức Đấng đă đứng trên thánh giá mà chiến thắng mọiquyền hành hỏa ngục.
Con là hoa xuân, nay chủ vườn muốn hái đem về làm cảnh. Chúng ta hết thảy là hao Chúa vun trồng trong vườn thế gian, sẽ có ngày Chúa hái về hết, nay hoa này, mai hoa khác, chày kíp ǵ cũng xong cả. Thân con là đóa hoa phù dung, dám xin mạn phép hồi hương trước. (t. 359)
Hẹn một ngày kia chúng ta sẽ cùng gặp nhau, tay bắt mặt mừng trên Thiên đàng, hân hoan trong vinh phúc trường cửu.”
Ngày 2.2.1861, thánh Ven gục ngă dưới lưỡi gươm của đao phủ tại pháp trường Cầu Giấy (Hà Nội) lúc vừa 34 tổi. Dầu ngài bị ném xuống sông măi hai tuàn sau ngư phủ mới t́m thấy. Ai tin được trên đây là bức thơ tạm biệt gia đ́nh của một tử tội! (t. 360)
15. GIAN KHỔ GẮN LIỀN VỚI VINH QUANG
(1) Nghệ Thuật Sống An B́nh Trong Gian Khổ
Một tâm hồn thánh thiện nọ, sau khi trải qua bao ngày tháng gian khổ cũng như những giây phút thành công, đă để lại những lời nhắn nhủ, đồng thời cũng là những kinh nghiệm sống rất đơn sơ và hữu ích sau đây.
Nghệ thuật điều khiển lưỡi.
Thánh kinh có nói:
“Miệng lưỡi người khôn ngoan cất trong con tim. Trái tim kẻ dại bày ra ngoài miệng” (Huấn đạo 21, 26)
Hăy thường nghe hơn là nói, v́ im lặng quí hơn nói. Nói ít th́ khôn hơn nói nhiều. Nói ít mà nói đúng th́ hay hơn nói nhiều nhưng nói bậy. Hăy chú ư: Nóí đúng vấn đề th́ hay hơn nói luôn miệng.
Những luật sau đây giúp điều khiển lưỡi chúng ta:
Suy nghĩ trước khi nói.
Biết nói bằng sự im lặng.
Cầm giữ miệng lưỡi khi trái tim đang xao xuyến.
Im lặng khi ḿnh quá ưa nói.
Nói sau kẻ khác.
Đừng bao giờ nói chống đối kẻ khác.
Bao giờ cũng nói tốt kẻ khác.
Đừng bao giờ t́m cách tự bào chữa.
Lúc nào cũng nói năng khiêm tốn.
Không bao giờ nói trái sự thật.
Luôn luôn thận trọng trong lời nói. (t.367)
Đừng bao giờ nói theo hứng.
Im lặng đừng nói những lời chua cay, khi trái tim bối rối và bị kích thích.
Trong câu chuyện, “khi gió thổi bốc lên thuận chiều”,
Hăy cầm hăm khuynh hướng “trút hết gan ruột ra”.
Cầm ḿnh đừng nói những sai sót của bản thân.
Biết giới hạn như vậy sẽ tạo được một nguồn hạnh phúc mới mẻ.
Hăy kiểm soát giọng nói của bạn.
Đừng t́m biết tin tức v́ ṭ ṃ.
Hăy nhớ lấy điều này là đừng phàn nàn về chuyện ǵ,
Đừng chỉ trích ai,
Đừng than trách hoàn cảnh nào,
Cũng đừng phê b́nh sự vật ǵ hết.
Dừng nói về ḿnh, cũng đừng nói về những việc riêng của ḿnh.
Nếu muốn nói về ḿnh, th́ chỉ tâm sự với một số rất ít người thôi.
Im lặng là bài học hay nhất.
Im lặng khi tức bực.
Im lặng khi bị chỉ trích.
Im lặng lúc bị từ chối.
Im lặng lúc thất vọng.
Im lặng lúc gặp cảnh vô ơn.
Im lặng khi cảm thấy ḷng ghen ghét.
Im lặng lúc bị phản bội.
Im lặng khi được thỏa măn.
Im lặng lúc đau khổ mọi nỗi. (t.368)
H́nh như không có thực hành nào giá trị bằng sự im lặng.
Im lặng cho ta thấy một sức mạnh tiềm tang.
Im lặng thu hút được sự tín nhiệm.
Im lặng bảo đảm cho ta được sự kính trọng.
Người dè dặt đúng múc là người có dáng huyền bí, biểu lộ một vẻ tuyệt đẹp của tâm hồn.
Im lặng c̣n có một tính cách tích cực nữa.
Nhiều khi im lặng không nói lại là câu trả lời hữu hiệu nhất, thuyết phục ḷng người hơn trăm bài hùng biện.
Cố gắng hơn tí chút.
Nhẫn nại hơn tí chút, để chấp nhận một người không hợp với tôi chút nào, nhưng tôi lại bó buộc sống với.
Kiên quyết hơn tí chút, để tiếp tục công việc này mà bổn phận đời tôi làm tôi cảm thấy chán ngấy.
Khiêm nhường hơn tí chút, để ở lại nơi Chúa dẫn dắt tôi tới, nhưng không mảy mai phù hợp với ước vọng và chương tŕnh của tôi.
Biết lẽ phải hơn tí chút, để chấp nhận người khác cùng với bản tính họ, thay v́ đ̣i hỏi họ rập theo khuôn khổ tôi thích.
Khôn ngoan hơn tí chút, để đừng làm phiền ḷng người khác và ít nhúng tay vào công việc của họ.
Can đảm hơn tí chút, để chịu đựng một biến cố đột ngột làm tôi mất b́nh an cách thâm sâu.
Tươi tỉnh hơn tí chút, để không tỏ ra tôi bị trái ư.
Bỏ ḿnh hơn tí chút, để cồ gắng t́m hiểu tư tưởng và cảm nghĩ của người khác. Trên hết mọi sự, cầu nguyện hơn tí chút, để kết hợp với Chúa trong trái tim tôi và bàn hỏi với Ngài. (t.369)
16. LĂNH ĐẠO LÀ PHỤC VỤ CAO CẢ NHẤT
(1) Lănh Đạo Là Phục Vụ Công Lư Tạo Tác Ḥa B́nh.
Năm 1965, giữa lúc Johnson cho chiến tranh leo thang tại Việt Nam, th́ Đức Phaolô VI được Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, qua vị Chủ Tịch Amintore Fanfani và vị Tổng Thư Kư U Thant, mời sang Nữu Ước (4.10.1965). Trước sự hiện diện của Tổng Thống Johnson, Đức Phaolô VI không ngần ngại nói thẳng đến vấn đề ḥa b́nh, nhắc lại lời của một vị Tổng Thống mà ông Johnson đang kế nghiệp:
“Từ nay đừng c̣n cảnh người này chống lại người kia, vâng, đừng ba giờ nữa! Chẳng phải vỉ chính mục đích này mà Liên Hiệp Quốc được thành lập sao? Xin hăy lắng nghe lời nói sáng suốt của một vĩ nhân quá cố, ông John Kennedy, đă nói cách đây bốn năm:
‘Nhân loại phải chấm dứt chiến tranh, bằng không, chiến tranh sẽ chấm dứt nhân loại…’
Xin quí vi nhớ cho rằng máu của hằng triệu con người, những nỗi thương đau chưa từng thấy, những cuộc tàn sát dă man và những tàn phá kinh khủng đang phê chuẩn cái hiệp ước đă liên kết quí vị lại trong một lời thề khiến lịch sử thế giới mai hậu phải đổi thay:
‘Đừng chiến tranh, đừng bao giờ c̣n chiến tranh (t.449) nữa. Mà chính là ḥa b́nh. Ḥa b́nh phải hướng dẫn các dân tộc và toàn thể nhân loại.’”
Ngài luôn có những hoạt động nhằm chấm dứt chiến tranh và lập lại ḥa b́nh ở Việt Nam.
Với các Giám mục Việt Nam đến Rôma, ngài thường nói:
“Tôi đă làm tất cả những ǵ có thể được để văn hồi ḥa b́nh ở Việt Nam. Việt Nam có một chỗ đặc biệt trong trái tim và lời cầu nguyện của tôi. Mỗi tối trước khi ngủ, tôi mở cửa sổ hướng về Việt Nam, cầu nguyện và chúc phúc lành cho Việt Nam.”
Các đoàn hành hương biết chỗ “ngứa”của ngài, nên trong các buổi triều yết chung, mỗi khi ngài nhắc đến “Việt Nam” th́ họ vỗ tay vang dội cả đền Thánh Phêrô. Họ biết làm thế ngài rất vui thỏa. Không danh xưng một quốc gia, dân tộc nào được Đức Phaolô nhắc đến bằng hai chữ Việt Nam. Ngài đă có 92 diễn từ về Việt Nam.
Mặc cho thế lực nào phản đối, mặc cho chế độ nào phiền trách, Đức Phaolô VI vẫn ư thức sáng suốt sứ mệnh rao truyền chân lư, ḥa b́nh, công chính của ngài và đă can đảm thực hiện sứ mệnh ấy. Lịch sử tôn vinh ngài, bao nhiêu quả tim trên thế giới yêu mến ngài. Ngài đă kiên cường lănh đạo Hội Thánh đi theo con đường Công lư Ḥa b́nh vậy. (t. 450).
(2) Thập Đại Bại Và Thập Đại Thắng.
Một thanh niên nọ có dịp học hỏi nghiên cứu lịch sử Việt Nam. Trong các anh hùng người Việt, vị mà ông khoái nhất là ông Nguyễn Trăi, v́ tinh thần ông rất dũng cảm, khí thế ông rất kiêu hùng. Anh ta tuộc ḷng cả bài “B́nh Ngô Đại Cáo” của ông.
Khi đọc xong bức thư của ông gởi cho Tướng lănh Trung quốc, khuyên bảo họ nên rút quân xâm lược về, nếu không sẽ thảm bại nhục nhă; anh ta khoái nhất là chỗ vị quân sư của vua Lê Lợi đă phân tích sự việc dưới tiêu đề: “Lục Đại Bại Và Lục Đại Thắng”, nghĩa là sáu nguyên do bất lợi khiến cho Trung quốc xâm lược phải thua và sáu nguyên do về thiên thời, địa lợi, nhân ḥa, chính nghĩa, ái quốc khiến quân ta sẽ thắng.
Chàng thanh niên ấy đêm ngày cứ trầm ngâm suy nghĩ về “Lục đại bại và lục đại thằng” măi cho đến một hôm anh nảy ra một sáng kiến về thuật lănh đạo, mà rồi, v́ thấy hay hay, anh bèn bắt chước Nguyễn Trăi đặt tên cho là: “Thập Đại Bại Và Thập Đại Thắng.” Anh lấy làm thích chí và vui vẻ đem ra giải thích cho các bàn mười lư (t.469) do khiến người lănh đạo thất bại và ngược lại mười lư do khiến người lănh đạo thành công. Các bạn anh nghe qua cũng tạm được bèn tặng cho anh một biệt hiệu khiêm tốn nhưng cũng rất oai “ Nguyễn Trăi Tí Hon.” Tuy là sáng kiến của một “cậu bé tí hon”, nhưng cũng đáng cho chúng ta suy nghĩ:
Thập Đại Bại (của lănh đạo):
1.Kiêu căng, xem người như máy móc, độc đoàn, chẳng chịu nghe ai, bảo thủ ư kiến.
2.Băn khoăn, bi quan, khiến cho người khác cũng hoang mang.
3.Không biết dùng người, không chọn người, không biết huấn luyện, không ḥa ḿnh, không khoan dung, sống cách biệt, giữ óc địa phương.
4. Đa nghi đối với mọi người, mang bệnh “do dự măn tính”, sợ mất ḷng, thay đổi ư kến như chong chóng.
5.Tự ḿnh ôm đồm bao quát tất cả, lạc lơng trong những chuyện vụn vặt, phiền toái không phân biệt đâu là chính yếu đâu là phụ thuộc.
6.Miệng nói rất khéo, nhưng làm th́ khác, cuối cùng chẳng ai tin. Tuyên bố rùm beng, nhưng sống và hành động không ra ǵ. Gặp khó khăn th́ buông xuôi nản ḷng, Thành công th́ huênh hoang tự đắc và cướp công, vô ơn đối với kẻ thành tâm giúp ḿnh.
7.Dấn thân nửa vời, thịnh th́ xu thời, “xông pha cứu trợ người thắng trận” trước ai hết; suy th́ rút lui nhẹ nhàng không chịu trách nhiệm và đổ lỗi cho kẻ khác.
8.Không có chương tŕnh và kế hoạch, hăng tiết theo cảm hứng, thích tấn công, khó chịu khi nghe sự thật mất ḷng.
9. Ích kỷ, chỉ t́m danh lợi cho bản thân ḿnh, giấu kỹ những kinh nghiệm của ḿnh.
10.Không cầu nguyện, chỉ tin vào tài năng và mưu mô, thủ đoạn trần tục, trông cậy vào quyền thế.
Thập Đại Thắng:
1.Khiêm tốn, trọng nhân phẩm của mỗi cá nhân, uyển chuyển, linh động, lắng nghe sáng kiến mọi người, rồi suy nghĩ lượng giá.
2.Ư thức, tin tưởng sứ mạng của ḿnh như một ơn Chúa, b́nh tĩnh trước mọi biến cố.
3.Có thuật dùng người, chấp nhận đối thoại t́m hiểu từng người, tâm hồn quảng đại, biết quên bỏ những lầm lỗi của kẻ khác, lắng nghe bạn bè khuyên bảo, mà nhất là biết nghe kẻ thù chỉ trích.
4.Tín nhiệm cộng sự viên: xem, xét, làm. Quyết định sáng suốt, thực hiện cho kỳ được.
5.Chia sẻ trách nhiệm với các cố vấn, chuyên viên, cộng sự viên, luôn học hỏi, trau giồi thêm khả năng.
6.Nói ít, làm nhiều, luôn luôn trọng kỷ luật, đi tiền phong, nêu gương sống trong mọi lănh vực, nh́n thẳng thực tế, khách quan, khiêm tốn lúc thành công, (t. 472) chia sẻ niềm vui với cộng sự viên, kiên tŕ và nhẫn nại, không bao giờ thất vọng.
7.Sẵn sàng hy sinh tất cả v́ sứ mệnh, can đảm nhận trách nhiệm, cùng thành công cùng thất bại, không bao giờ làm tổn thương t́nh huynh đệ. T́nh nguyện nhận điều khó cho ḿnh, để cái dễ cho cộng sự viên.
8.Trước mỗi việc đều có chương tŕnh, kế hoạch; sau mỗi việc đều kiểm điểm chân thành, phê b́nh và tự phê, sợ tâng bốc thích nghe nói thẳng nói thật.
9.Chỉ t́m phục vụ, quên ḿnh đi v́ đại cuộc, xác tín rằng ḿnh chỉ là khí cụ trong tay Chúa, nên chỉ t́m thánh ư Chúa, giữ vững lập trường, thấy ai hơn ḿnh th́ vui mừng, chuẩn bị cho tương lai, dọn đường và trao hết kinh nghiệm cho người kế vị ḿnh.
10.Trước mọi công việc, trong mọi khó khăn, biết cầu nguyện, t́m ánh sáng và sức mạnh nơi Chúa, bàn hỏi với Chúa trước hết, phó thác cho Chúa trọn vẹn. Hy vọng trong thất vọng, cứ vui vẻ tiến lên, ngày mai có Chúa lo.
Chắc các bạn cũng cảm nghiệm cái lư thú của “Thập Đại Bại và Thập Đại Thắng” rồi chứ ǵ? Hoan hô “Nguyễn Trăi Tí Hon”! (t. 473)
17. MẸ MARIA, TRUNG GIAN MUÔN HỒNG ÂN
(1) Tận Hiến Cho Mẹ
Theo Thánh Montfort, ḷng thành thực sung kính Mẹ phải đi đến tột đỉnh là tận hiến cho Mẹ.
Ngài viết:
“Tôi đă n:Điểm chính của đời tận hiến là làm mọi việc với Mẹ, trong Mẹ, nhờ Mẹ và v́ Mẹ. Vào hội tận hiến, mỗi ngày đọc đôi kinh, việc đó không có chi là khó cả; đi sâu vào tinh thần tận hiến mới là khó. Ta phải thực tâm tùy thuộc, làm nô lệ của Mẹ và nhờ Mẹ làm nô lệ Chúa Giêsu. Tôi đă gặp nhiều người nhiệt thành tận hiến nhưng chỉ bề ngoài: Người có tinh thần tận hiến thật ít có, người bền đỗ sống đời tận hiến lại càng hiếm hơn”.
Ngài giải thích:
1.Với Mẹ: Nghĩa là khi làm bất cứ việc ǵ, người tận hiến phải lấy Đức Maria làm mẫu gương trọn hảo nhất để theo.
2.Trong Mẹ: Khi làm việc ǵ, ta tạo trong trí khôn h́nh ảnh Mẹ Maria như nhà nguyện nhỏ ta vào trong đó cầu xin, Chúa Cha sẽ không bao giờ từ chối… Ta hoạt động là hoạt động trong Mẹ, không bao giờ theo ư ḿnh trong bất cứ việc ǵ.
3.Nhờ Mẹ: Bao giờ đến với Chúa Giêsu cũng phải đều nhờ Mẹ, nhờ Mẹ can thiệp với Chúa. Không xin gặp riêng Chúa để thưa một việc ǵ.
4.V́ Mẹ: Đă làm nô lệ của Mẹ, th́ việc ǵ cũng làm v́ Mẹ, trước là làm vinh danh Mẹ, sau là nhờ Mẹ mà làm cho danh Chúa cả sáng. Trong mọi hoạt động của con, hăy loại trừ con người của con, bởi v́ t́nh tự cao, tự đại, tự măn, vị kỷ… nó xâm nhập lúc nào cũng không thấy được.
Tâm hồn tận hiến, theo thánh Montfort, phải phục vụ Chúa như người nô lệ của t́nh thương. Ngài giải thích đơn sơ rơ ràng:
“Tôi xin nói ra là chúng ta phải lệ thuộc và phục vụ Chúa Giêsu không như người làm thuê có tiền, nhưng như nô lệ của t́nh thương, mà v́ hết ḷng quí mến Chúa nên hién ḿnh làm nô lệ để phục vụ Chúa, coi việc được nô lệ Chúa là một vinh dự rất cao cả…”
“Xưng ḿnh là nô lệ Maria, có nghĩa là nhờ Mẹ mà làm nô lệ của Chúa một cách hoàn hảo hơn. Maria là (t. 523) phương tiện Chúa dùng để đến với ta, ta cũngphải nhờ Maria mà đến với Chúa (Thánh Augustinô)”. (t.524)
18. HY VỌNG, ĐỈNH ĐIỂM CUỘC SỐNG
Ơn Chúa Và Ư Chí Con.
Cậu Phaolô Bột, tiểu chủng sinh làng Sơn miêng, phủ Ứng Ḥe, t́nh Hà Đông, bị bắt cầm tù vị theo đạo Giatô. Cậu bị tra tấn dữ dằn, và v́ c̣n trẻ, non gan yếu dạ nên cậu đă bước qua thập tự giá theo lệnh quan. Người ta thả cậu về. Mẹ cậu đuổi cậu ra khỏi nhà v́ không muốn một đứa con chối Chúa. Phaolô bèn đi t́m một linh mục để xưng tội rồi lại trở về xin lỗi mẹ. Mẹ cậu tha lỗi và khuyên cậu:
“Hăy vững vàng tuyên xưng lại đức tin, c̣ Chúa giúp con.”
Nhờ ơn Chúa soi sáng, cậu Bột lấy lại ư chí, và với một tâm hồn can trường quả cảm, cậu chạy thẳng đến dinh Thương Nam Định và lớn tiếng:
“Tôi đă dại dột bước qua thập giá, giờ đây tôi đến xưng đạo, tôi sẵn sàng chết v́ Chúa”.
Lính đuổi cậu ra và quát bảo:
“Đồ ngu dại, đi đi, về nhà ngay kẻo chết! Bèn mảng đên đây (t.378) làm ǵ!”
Nhưng cậu Bột vẫn can đảm đứng ĺ tại đấy, miệng không ngớt tuyên xưng đức tin.
Sau khi lănh bản án của quan phê chuẩn, cậu bị voi chà nát bét cả thân ḿnh. Linh hồn cậu bay thẳng về nơi Vinh hiển (1858) (t. 579)
19. CON CÓ MỘT TỔ QUỐC ĐỂ YÊU MẾN VÀ PHỤC VỤ
(1) Hai Nhà Ái Quốc Công Giáo Việt Nam.
Tiếng chuông ngân trầm,
Việt Nam nguyện cầu.
Tiếng chuông năo nùng, Việt Nam buồn thảm.
Tiếng chuông vang lừng, Việt Nam khải hoàn
Tiếng chuông thanh thoát,
Việt Nam hy vọng (t.582)
Là người Công giáo Việt Nam chúng ta luôn luôn hănh diện đă góp phần xây dựng đất nước từ khi đạo Công giáo đến Việt Nam. Chúng ta đặc biệt hănh diện v́ có lắm khuôn mặt yêu nước chân chính đă được ghi công trong liỊh sử: Hai khuôn mặt nổi bật nhất, trong số đó là ông Nguyễn Trường Tộ và Linh Mục Đặng Đức Tuấn.
Nguyễn Trường Tộ (1827-1871)
Ông người thôn Bùi Châu, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, theo học chữ Nho từ thuở nhỏ, tuy có tài về thơ văn, nhưng v́ chán lối học từ chương và có khuynh hướng về lối học thực dụng, nên ông không theo đường cử nghiệp. Nhờ có đạo, nên một nhà ḍng ở Tân Ấp mời ông làm thầy dậy chữ Hán, do đó ông gặp được một giáo sĩ thừa sai là Đức Giám mục Gaulthier (Ngô Gia Hậu). Vị Giám mục này dạy ông học tiếng Pháp và các khoa học phổ thông, rồi sau đó đưa ông qua Ư, qua Pháp một thời gian để ông quan sát học tập thêm nữa.
Khi về nước, giữa lúc người Pháp đang đánh Gia Định (1859), ông có giúp việc cho Soái Phủ Nam Kỳ trong ít lâu, chủ tâm vào viêc giảng ḥa hai chính phủ Pháp và Việt. Rồi ông về quê, đem các điều đă sở đắc giúp người đồng hương khẩn đất, lập ấp và kiến trúc, đồng thời viết nhiều bản điều trần để xin Triều đ́nh canh cải mọi việc.
Năm 1866 (Năm Tự Đức thứ 19), ông được cử đi t́m mỏ ở Nghệ An, Hà Tĩnh. Tháng Sáu năm ấy ông được Quan Tổng Đốc Hoàng Tố Viêm giao cho việc cắm lối để đào sông thiết cảng, một công tŕnh thủy lợi quan (t.583) trọng thời bấy giờ. Đến tháng 9, ông lại cùng với Đức Giám mục Gaulthier sang Pháp để mướn chuyên viên kỹ thuật và mua máy móc. Nhưng v́ việc giao dịch giữa Triều đ́nh Việt Nam với Soái Phủ Nam Kỳ trở nên gay go, nên khi ông đang lo các việc ở Pháp th́ nhận được lệnh đ́nh chỉ việc mước chuyên viên và mua máy móc mà về.
Đến năm 1868, vua Tự Đức lại phái ông sang công tác bên Pháp, nhưng ông đau không đi được. Năm 1871, vua lại triệu tập ông vào Kinh (Huế) để đem học sinh sang du học Pháp, nhưng ông cũng đau nên phải từ chối. Giữa năm ấy th́ ông mất, thọ 44 tuổi. Trước khi mất, ông c̣n viết nhiều bản điều trần nữa.
Nội dung của các bản điều trần đó (viết từ năm 1863-1971) là tŕnh bày những điều ông đă xem thấy, hiểu biết, về thế giới văn minh khoa học, kỹ thuật cho Triều đ́nh hay và thảo ra một chương tŕnh cải cách để giúp cho việc phát triển Quốc gia và đối phó với hoàn cảnh đương thời. Những bản quan trọng nhất là về chính sách Tôn giáo (1863), về việc phái học sinh du học ngoại quốc (1866), về việc giao thiệp với nước ngoài (1868), về cải cách nông nhiệp, về việc tu chính vơ bị (1871), đào tạo nhân tài (1871), vế việc phát triển kỹ nghệ, về việc Quốc văn (1867)…
Lời lẽ các bản điều trần cho thấy ông là một người học thức rộng, kiến văn nhiều, lại có ḷng nhiệt thành yêu nước, muốn đem những điều sở đắc mà giúp vào việc canh tân đất nước cho giàu mạnh phú cường. Lúc đầu, nhà vua thấy kế hoạch của ông có nhiều điều hay, cũng (t. 585) có ư muốn đem ra thực hành, nên có lần giao cho việc đi t́m mỏ và phái ông sang Pháp mua máy móc và tuyển chuyên viên (1866) Nhưng tiếc thay Triều thần bấy giờ phần nhiều không hiểu thời cuộc, chỉ một mực thủ cựu, không tán thành các việc ông xin, lại t́m cách bài bác công kích, nên chương tŕnh hay ho của ông đành phải bỏ dở.
Cha Đặng Đức Tuấn.
Cha Đặng Đức Tuấn cũng là người đồng thời với ông Nguyễn Trường Tộ. Thời ấy, vua Tự Đức và Triều đ́nh Huế, như hai triều vua trước, đều xem đạo Công giáo là một dị đoan, là tà thuyết mê hoặc nhân tâm, xúi dân phản quốc và chạy theo giặc Pháp, nên đă ra sắc chỉ cấm đạo (từ năm 1848).
Để sửa đổi những quan niệm sai lầm ấy, cha Đặng Đức Tuấn, một linh mục địa phận Qui Nhơn, đă làm một bản điều trần bày tỏ mọi căn nguyên rồ́ định ra Huế, để tŕnh cho vua ngự lăm (khoảng 1860-1861). Đang khi đi đường, th́ ngài bị bắt và bị giải lên huyện Mộ Đức, t́nh B́nh Định. Quan huyện cho điệu ngài lên tỉnh. Ở đây nhân vua có hai vị quan ở Kinh vào kinh lư, nên bản điều trần của cha Đặng Đức Tuấn được xem qua và rồi bị giải ra Huế để trực tiếp cung khai với Triều đ́nh đúng như ḷng ngài sở nguyện.
Đến Huế, ngài được gặp đại thần Phan Thanh Giản và Thượng Thư Lâm Duy Tiếp. Hai ông hỏi đạo Công giáo dạy những ǵ và v́ sao “Tây Dương” đến gây hán quấy rối. Cha Tuấn lien phân giải hai vấn đề quan trọng (t.585) đă gây bào tai hại lớn lao trong thời kỳ ấy bằng những lơi lẽ như sau:
“Đạo Công giáo dạy phụng sự Thiên Chúa linh thiêng, tạo thành thiên địa, cầm quyền sinh tử; phàm người thế có tinh linh vâng theo đường chính tất hưởng trường sinh cơi thọ.
“Đạo cũng dậy phục quyền vua thay mặt Thiên Chúa trị dân; đạo dậy hiếu kính phụ mẫu, đền ơn sinh thành.
“Các lư thật lẽ ngay bên đạo do ở pho sách Kinh Thánh rút ra, thành thử xưa nay vẫn một mực, và tuy truyền giáo tứ phương nhưng tựu trung đâu đó vẫn dưới quyền Đức Giáo Hoàng ngay tại Rôma.
“Nếu việc (gây hấn) do ở Roma, th́ xin chịu Đạo phá rây, nhưng không phải; chiến tranh mà có là do bởi ở nước ngoài v́ đường danh lợi mà tạo nên. Nếu truyền giáo mà hoành hành như thế, th́ xin Triều đ́nh xét năm tàu kia lại, như đạo nội ứng cho giặc tất nhiên sẽ rủ nhau bỏ xứ chạy ùa theo giặc. Nhưng bởi không có cái nhị tâm đó nên đâu đó vẫn ở yên giữ luật Nước Nhà…”
Sau đó, cha Đặng Đức Tuấn c̣n làm thêm vài bản điều trần nũa và được chính vua Tự Đức đọc. Xem xong, nhà vua truyền mở gong giải xiềng và ban thưởng cho ngài, rồi cha được tự do thăm viếng các giáo hữu đang bị giam cầm v́ đức tin trong ngục thất.
Đến thàng 3 năm 1862, cha Tuấn lại dầng thêm hai bản điều trần nữa. Lần này vua Tự Đức thuận theo những lời yêu cầu của ngài nên hạ lệnh cho tha các giáo hữu đang bị bách hại và bị tống ngục. (t.586).
Lúc đó miền Nam đă bị Pháp chiếm, miền Bắc lâm cảnh nổi loạn và tàu Pháp đánh ra Huế, đợi kư kết ḥa ước với Việt Nam. Triều đ́nh bàn tán xôn xao, không biết phái ai đi Đại sứ. Thương Thư Bộ Binh Lâm Duy Tiếp bèn mời cha Tuấn đến ḍ ư kiến. Ngài đề nghị cụ Phan Thanh Giản cùng ông ta đi, và ngài cũng xin tháp tùng làm cố vấn. Vua Tự Đức y theo lời xin. Từ ngày ấy cha Tuấn được ra vào Tả Viện và Hoành Thành để bàn bạc chuyện thương thuyết với hai ông Phan Thanh Giản và Lâm Duy Tiếp. Đến tháng 5 th́ cả ba cùng phái bộ vào Sàig̣n kư ḥa ước Nhâm Tuất.
Sau cha Đặng Đức Tuấn được về B́nh Định và mỗi lần phải tra hỏi, Vua Tự Đức lại ra chỉ triệu ngài về Huế. Nhờ ngài mà Triều đ́nh bớt ác cảm với Đạo và biết rơ quan niệm yêu nước chân chính của người Công giáo. Phần ngài th́ cũng được dịp góp phần vào việc chính sự quốc gia.
“Nếu là Hoa, tôi sẽ là đóa hướng dương,
Nếu là Chim, tôi sẽ là bồ câu trắng,
Nếu là Dân, tôi sẽ chọn làm người Việt Nam,
Nếu là Tin, tôi sẽ nguyện theo Chúa hết ḷng.”
Dayton, OH, ngày 16/9/2005.
Gs. Đỗ Hữu Nghiêm