SỐNG THÁNH

PHƯƠNG THẾ THÁNH HÓA BẢN THÂN

    L. M. Minh Vận, CMC

              

     

TẬP HAI

THÁNH HÓA KHOA

 

Thực Hành

 

THÁNH HÓA KHOA THỰC HÀNH

 

 

Chương 4

 

KHỔ CHẾ BẢN THÂN

 

I. KHÁI NIỆM KHỔ CHẾ

 

A. Định Nghĩa: Khổ chế là điều khiển các khuynh hướng bất chính, khiến nó vâng phục ư chí, để ư chí thuần phục thánh ư Chúa. Khổ chế có mục đích thanh tẩy các vết nhơ tội lỗi trong dĩ văng, chế ngự các khuynh chiều lố lăng hiện tại và cẩn pḥng xa tránh các tội lỗi trong tương lai; tức là chiến thắng các rối loạn, hỗn độn, để bảo tồn trật tự, tái lập thế quân b́nh giữa các tài năng.

 

Khổ chế là phương thế giúp chúng ta sống cao thượng hơn, để dễ tiến bước trên Đường Thánh Thiện; từ bỏ tự nhiên để tiến tới siêu nhiên; từ khước bản thân để chiếm hữu được Chúa và kết hiệp với Ngài. Đó là phương thế thánh hóa bản thân hữu hiệu đặc biệt.

 

Theo giáo huấn của Giáo Hội: "Nhờ sự vâng phục cho đến chết, Chúa Kitô đă ban cho các môn đệ của Ngài hồng ân của sự tự do vương giả, "để họ diệt tan quyền thống trị của tội lỗi ở nơi bản thân họ, nhờ sự từ bỏ ḿnh và sự thánh thiện của đời sống họ". Như lời Thánh Ambrosiô đă quả quyết: "Ai khuất phục thân xác ḿnh và cai trị được tâm hồn ḿnh, không để ḿnh bị ch́m đắm trong các đam mê, th́ người đó làm chủ được bản thân ḿnh. Người đó đáng gọi là vua v́ đă có khả năng cai quản con người của ḿnh. Người đó tự do và độc lập, không để ḿnh bị lôi cuốn vào ṿng nô lệ tội lỗi" (Catechismus # 908).

           

B. Phân Chia: Khổ chế được phân chia thành 2 loại:

 

+ Khổ Chế Thân Xác:  Là điều khiển thân xác và ngoại quan để linh hồn làm chủ được bản thân, bắt nó sống theo sự hướng dẫn chính đáng của lẽ phải.

 

+ Khổ Chế Tâm Hồn: Là trị dẹp các t́nh dục, điều khiển nội quan, giáo dục trí khôn và ḷng muốn, bắt chúng suy phục thánh ư Chúa và giáo huấn của Giáo Hội.

 

 

II. KHỔ CHẾ CẦN THIẾT

 

Khổ chế là điều kiện quan trọng và cần thiết để theo Chúa Kitô và trở nên môn đệ Người, như Chúa đă truyền: "Ai muốn theo Cha, hăy từ khước chính ḿnh và vác thập giá ḿnh hằng ngày mà theo Cha" (Mt 16:24). Từ khước chính ḿnh là thanh tẩy các khuynh hướng thấp hèn; vác thập giá là vui ḷng đón nhận các đau khổ, trái ư nghịch cảnh v́ ḷng yêu mến Chúa. Thánh Phaolô đă xác quyết: "Ai thuộc về Chúa Kitô, th́ phải tự đóng đanh thân xác cùng các tính mê nết xấu vào thập giá" (Gal 5:24).

 

* Để Được Cứu Rỗi: Cần thiết phải khổ chế để được Ơn Cứu Rỗi, v́ Chúa đă dạy: "Nếu mắt con, tay chân con nên dịp tội cho con, hăy móc mắt, chặt tay chân quẳng đi; v́ thà mù mắt, què cụt tay chân mà được vào Nơi Vĩnh Phúc; c̣n hơn sáng mắt, tay chân lành lặn mà phải trầm đọa trong hỏa ngục đời đời" (Mt 5:29-30). Thánh Phaolô phụ họa: "Nếu anh chị em sống theo xác thể, anh chị em sẽ phải chết; nếu anh chị em biết dùng tinh thần mà cầm hăm xác thể, anh chị em sẽ được đời đời hằng sống" (Rom 8:13).

     

* Để Nên Thánh Thiện: Khổ chế cần thiết hơn nữa; v́ cốt yếu của Sự Thánh Thiện là Đức Ái, Đức Ái lại đ̣i phải hy sinh. Đâu có hy sinh, đấy có ḷng mến. Lửa mến chỉ được bốc cháy khi có củi hy sinh. Thấu hiểu giáo lư đó, nên Cha Đaminh Thánh Giá đă truyền dạy con cái ngài: "Tu Sĩ phải luôn nhớ rằng, ḿnh không thể tiến tới hoặc đứng vững trên Đường Thánh Thiện, nếu không biết hy sinh hăm ḿnh" (xem H. P. # 84).

 

III.THỰC THI KHỔ CHẾ

 

Để đạt Ơn Cứu Rỗi và tới Đích Thánh Thiện, khổ chế là điều kiện quan trọng và cần thiết. Nhưng khổ chế những ǵ và cách nào là điều chúng ta cần t́m hiểu:

 

1. MẤY NGUYÊN TẮC

 

* Để đạt được Ơn Cứu Rỗi và tới Đích Thánh Thiện, hồn xác đều phải cộng tác; th́ cả hồn xác cũng phải khổ chế mới đáng được ân thưởng.

 

* Khổ chế không những là điều khiển các đam mê bất chính, mà c̣n là điều ḥa các khoái cảm chính đáng được phép, để dễ siêu nhiên hóa con người.

 

* Những việc khổ chế thân xác được tự do thi hành cũng luôn phải điều độ và khôn ngoan; nếu không sẽ nguy hiểm cả thể xác lẫn tinh thần.

 

* Khổ chế tâm hồn quan trọng và cần thiết hơn khổ chế thân xác; v́ nếu một thân xác gầy c̣m v́ khổ hạnh mà thiếu tuân phục, thiếu ḷng yêu mến Chúa th́ được ích ǵ.

 

* Khổ chế thân xác, nếu là những việc ngoại lệ luôn phải được Bề Trên hay Cha Linh Hướng chấp nhận. C̣n việc khổ chế tâm hồn cũng cần có sự hướng dẫn của các ngài mới khỏi bị sai lầm và đạt được kết quả tốt đẹp.

 

2. KHỔ CHẾ THÂN XÁC

 

* Y Phục: Là con cái Chúa, nhất là Tu Sĩ của một Hội Ḍng Tông Đồ, chúng ta cần phải biết phục sức thế nào cho xứng hợp với địa vị như lời tiền nhân thường căn dặn: "Y phục xứng kỳ đức".

 

* Đầu Tóc: Cha ông chúng ta thường nói: "Cái tóc là góc con người". V́ thế, là con cái Chúa, nhất là người Tông Đồ, đầu tóc phải để theo lối đứng đắn lịch sự, sao cho hợp với quan niệm chính đáng của nhiều người.

 

* Thái Độ: Là con cái Chúa, nhất là những người sống Đời Thánh Hiến làm việc Tông Đồ, phải luôn có thái độ đoan trang, đứng đắn, lịch sự, nhă nhặn; diện mạo vui tươi, đi đứng tề chỉnh, nằm ngồi nết na đức hạnh.

 

3. KHỔ CHẾ NGOẠI QUAN

 

* Mắt Xem: Mắt là cửa sổ linh hồn, biết bao người v́ thiếu cẩn pḥng đôi mắt nên đă sa ngă thảm bại. Để giữ tâm hồn trong sạch, cần phải thận trọng giữ ǵn đôi mắt, không xem sách báo phim ảnh, television, kịch tuồng nguy hiểm; nhất là những người phục sức diêm dúa thiếu nết na, hở hang, khêu gợi lố lịch. Hơn nữa, c̣n phải hy sinh hăm dẹp cả những cái nh́n được phép, chính đáng v́ ḷng yêu mến Chúa và Mẹ Maria.

 

* Tai Nghe: Là con cái Chúa, nhất là những linh hồn sống Đời Thánh Hiến cho Chúa, đang tiến bước trên Đường Thánh Thiện, chúng ta cần phải cẩn pḥng đôi tai. Không nghe những truyện tiếu lâm nham nhở t́nh tứ, những băng nhạc, đĩa hát trữ t́nh nặng mùi tục tĩu, hoặc những câu truyện làm tổn thương Đức Bác Ái Huynh Đệ. Trái lại, ham nghe những điều thuộc về Chúa, về đời sống siêu nhiên, những ǵ đem lại lợi ích cho tâm hồn.

 

 * Lưỡi Nói: Lưỡi người đă được thánh hiến làm con cái Chúa, được tuyển chọn làm tông đồ, cần ư thức trách nhiệm về lời nói của ḿnh theo giáo huấn của Thánh Giacobê Tông Đồ: "Lưỡi cũng là ngọn lửa, nơi chứa chất gian ác. Lưỡi thuộc chi thể của chúng ta, nó có thể làm nhơ cả thân xác, đốt cháy cả cuộc đời, mà chính nó bị lửa hỏa ngục thiêu đốt" (Jac 3:6). Ngài c̣n căn dặn tiếp: "Chúng ta dùng lưỡi mà ca tụng Thiên Chúa là Cha Chung, chúng ta cũng dùng lưỡi để thóa mạ con người đă được tác tạo giống h́nh ảnh Chúa. Do cùng một cửa miệng mà phát ra lời ca tụng và nguyền rủa, anh chị em không nên làm như vậy" (Jac 3:9-10).

 

* Miệng Ăn: Thánh Phaolô khuyên: "Dù anh chị em ăn, dù anh chị em uống, anh chị em hăy ăn, hăy uống v́ ḷng yêu mến Chúa" (I Cor 10:31). Theo nguyên tắc: "Ăn uống để sống, không phải sống để ăn uống". V́ thế, cần ăn uống điều độ, thanh lịch, cao thượng, không quá mức, không hấp tấp vội vàng; không t́m khoái khẩu hoặc thỏa măn đam mê. Hơn nữa, phải luôn tỏ ra siêu thoát về của ăn uống, không tỏ ra tha thiết ǵ; trái lại, c̣n biết lợi dụng để hy sinh, hăm dẹp v́ ḷng yêu mến Chúa và Mẹ, tiết độ trong sự dinh dưỡng để lập công, đền tội, mưu cầu phần rỗi các linh hồn.

 

* Mũi Ngửi: Người Sống Đời Thánh Hiến không bao giờ nên dùng thuốc thơm hay son phấn; v́ không xứng hợp với chức vị và ơn gọi của ḿnh, lại sinh gương xấu cho Tín Hữu và lương dân. Thường không nên ngửi bất cứ vật ǵ, dù những mùi vị hợp khứu giác, trừ khi cần thiết hoặc v́ nhiệm vụ; cũng không nên tránh lánh quá những mùi hôi tanh; càng không nên tỏ thái độ nôn nao, tởm gớm khi phải giao tiếp hay dấn thân làm việc tông đồ, kẻo mất thiện cảm trong việc chinh phục các linh hồn.

 

* Tay Sờ: Tay người đă được thánh hiến cho Thiên Chúa để chu toàn các thánh vụ theo chức bậc, cần sử dụng cách nghiêm chỉnh xứng đáng. Về việc bắt tay, ôm chúc b́nh an hay bất cứ sự đụng chạm nào với bản thân hay tha nhân, nhất là người khác phái, chúng ta rất cần thận trọng, chỉ sử dụng khi cần thiết thật theo phép lịch sự và xă giao đ̣i buộc trong sự đứng đắn.

 

4. KHỔ CHẾ NỘI QUAN

 

Linh hồn chúng ta có hai tài năng là trí khôn và ḷng muốn, chúng giữ vai tṛ rất quan trọng trong đời sống tâm linh; nhưng v́ nguyên tội, trí khôn đă ra mờ tối, lầm lạc, ḷng muốn ra nặng nề suy nhược. V́ thế, cần phải điều khiển được trí khôn, chế ngự được ḷng muốn, chúng mới có thể là lợi khí giúp chúng ta đạt Ơn Cứu Độ và tới Đích Thánh Thiện.

 

* Khổ Chế Trí Khôn

 

Trí khôn là một tài năng có hai tác động là ghi nhớ và tưởng tượng, cung cấp những dữ kiện cần thiết giúp suy nghĩ, nhận định để hiểu biết và tŕnh bày chân lư cách trung thực, khách quan và hấp dẫn. V́ nhiễm lây nguyên tội, trí khôn ra u mê, nên cần phải được Đức Tin Kính hướng dẫn, chúng ta mới có thể nhận thức được chân lư, hiểu biết Chúa cách chắc chắn, không sợ sai lầm. Để đạt điều đó, chúng ta cần chiến thắng ba khuyết điểm của trí khôn.

 

+ Vô Minh: Là sự ngu dốt lầm lạc của trí khôn, nó rất cản trở chúng ta trên Đường Thánh Thiện. Theo nguyên tắc: "Dốt là không hiểu biết những điều ḿnh có nhiệm vụ phải hiểu biết".  Không ǵ vô lư hơn, con cái Chúa lại không hiểu biết về Chúa; cũng không ǵ vô lư hơn nữa, một Linh Mục hay Tu Sĩ lại không hiểu biết sâu xa về Chúa, Đấng họ được thừa hưởng quyền nối nghiệp và thánh hiến cuộc đời để chuyên lo phụng sự, yêu mến và làm hài ḷng Ngài. Để thắng sự vô minh, cần chuyên cần trau dồi các khoa học thánh để tường hiểu về Chúa hơn.

 

+ Ṭ Ṃ: Là tính ham tọc mạch, săn tin, mê mải t́m hiểu những điều không liên can đến nhiệm vụ hoặc không xứng hợp với chức bậc ḿnh; c̣n những điều cần thiết như học hiểu giáo lư để củng cố Đức Tin Kính và Sự Thánh Thiện, tăng thêm kiến thức để chu toàn Sứ Mạng Tông Đồ th́ lại lơ là, không ưa thích, chuyên chăm nghiên cứu. Thật là điều mâu thuẫn. Vậy để chiến thắng tính ṭ ṃ, cần xác tín và thực thi giáo huấn của Chúa truyền: "Hăy t́m Nước Thiên Chúa và Sự Công Chính của Người trước" (Mt 6:33). Lại cần phải điều độ trong việc t́m hiểu nghiên cứu các sách báo, phim ảnh và các khoa học trần thế.

 

+ Kiêu Căng: Người kiêu căng thường hay cố chấp tin ở sự hiểu biết và phán đoán của ḿnh; khó vâng phục Bề Trên, ngại chấp nhận ư kiến dù hợp lư của tha nhân, dễ kết án những ai không đồng quan điểm với họ. Để thắng khuyết điểm này, cần cầu nguyện để thâm tín về thân phận thụ tạo hư vô, tội lỗi, lầm lạc và hữu hạn của ḿnh; đồng thời, cố gắng ngoan ngoăn sống theo chân lư Đức Tin Kính, vâng phục Bề Trên, tôn trọng lẽ phải và ư kiến tha nhân, bớt tranh luận, tuyệt trừ tính cố chấp và chủ quan.

 

* Khổ Chế Ḷng Muốn

 

Ḷng muốn, cũng gọi là ư chí là một tài năng giúp chúng ta điều khiển cuộc sống. V́ thế, cần phải luyện tập một ḷng muốn hăng nồng tha thiết, một ư chí vững mạnh đầy nghị lực, điều khiển được các tài năng khác của con người tự nhiên; nhất là một ư chí dễ vâng phục lẽ phải, chân lư Đức Tin Kính và thánh ư Thiên Chúa bằng những phương thế tiêu cực và tích cực sau:

 

PHƯƠNG THẾ TIÊU CỰC 1: Khử trừ những chướng ngại bên trong như tính nhẹ dạ, nông nổi, hấp tấp, lừng khừng và nhát đảm:

 

+ Tập suy nghĩ chín chắn trước khi làm việc ǵ.

 

+ Tập b́nh tĩnh, điều độ, khoan thai, từ tốn trong ngôn từ cũng như trong hành động; đừng nông nổi, nhẹ dạ, vội nói, vội làm.

 

+ Luyện tính cương trực và can đảm trong công việc dù lớn hay nhỏ, miễn là đă suy nghĩ chín chắn, bàn hỏi cẩn thận và biết chắc là hợp thánh ư Chúa.

 

PHƯƠNG THẾ TIÊU CỰC 2: Cần tránh những chướng ngại bên ngoài như tính vị nể và gương xấu của tha nhân, dù người trên hay kẻ dưới:

 

+ Không nên vị nể và sợ dư luận, không dám làm việc ǵ, nhất là trong việc tông đồ làm vinh danh Chúa, nên thánh thiện và cứu rỗi các linh hồn.

+ Không nên để gương xấu tha nhân lôi cuốn chúng ta, việc thiện phải làm, việc xấu phải tránh, luật phải giữ, nhân đức phải luyện tập, chúng ta cứ làm, cứ tránh, cứ giữ, cứ luyện tập. Gương mẫu chính yếu của chúng ta là Chúa Giêsu và Mẹ Thánh Người; ngoài ra, chỉ nên bắt chước điều tốt, loại trừ cái xấu, cái dở của bất cứ ai. Đó là thái độ của người quân tử, v́ theo lời tiền nhân: "Quân tử thành nhân chi mỹ, bất thành nhân chi ác".

 

PHƯƠNG THẾ TÍCH CỰC: Trí khôn, ḷng muốn và Ơn Thánh phải được ḥa hợp, mới chắc chắn đạt được thành công mỹ măn.

 

+ Trí Khôn: Cần thâm tín những nguyên tắc phù hợp chân lư Đức Tin Kính và lẽ phải, để kích thích ḷng muốn thêm vững mạnh và kiên tŕ.

 

+ Ḷng Muốn: Phải cương quyết mạnh mẽ và bền vững thực thi điều đă quyết định, miễn là điều đó phù hợp thánh ư Chúa, dù khó khăn tới đâu cũng gắng đạt tới thành công.

 

+ Ơn Thánh: Rất cần xin Ơn Thánh Chúa trợ giúp; v́ ngoài Chúa, chúng ta không thể làm được việc ǵ (Jn 15:5); nhưng với ơn Chúa, chúng ta có thể quả quyết được như Thánh Phaolô: "Nhờ Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi có thể làm được mọi sự" (Phil 4:13).

 

5. KHỔ CHẾ ĐAM MÊ

 

Danh Từ: Theo nguyên ngữ, đam mê là say mê, ước muốn mạnh mẽ đến cuồng nhiệt, khó bỏ, khó thay đổi. Pháp Ngữ gọi là passions, Hoa Ngữ gọi là t́nh, tức là thất t́nh; Việt Ngữ gọi là tư dục, khác với danh từ t́nh cảm. Thực ra, đam mê chỉ là một khuynh hướng mănh liệt, không xấu, cũng không tốt; nó là bất chính khi có đối tượng xấu; nó là thiện hảo khi có đối tượng tốt.

 

Định Nghĩa: Đam mê là những xúc động cuồng nhiệt của giác dục, hướng về sự thiện giác cảm làm chuyển biến chủ thể. Đam mê th́ hung hăng cuồng nhiệt, c̣n t́nh cảm th́ b́nh tĩnh êm đềm; v́ t́nh cảm là xúc động của ư chí được trí khôn soi dẫn, tuy mạnh mẽ nhưng không hung hăng. Bởi thế, có đam mê yêu, cũng có t́nh cảm yêu; có đam mê sợ, cũng có t́nh cảm sợ... Nhưng thực ra, trong chúng ta, đam mê và t́nh cảm lẫn lộn, phải nhờ Ơn Thánh trợ giúp ư chí, chúng ta mới biến các đam mê mù quáng thành những t́nh cảm sáng suốt và cao thượng.

 

A. CÁC THỨ ĐAM MÊ

 

Luân lư Á Đông kể ra 7 đam mê: Vui, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, muốn; Hoa Ngữ gọi là thất t́nh:  Hỉ, nộ, ai, cụ, ái, ố, dục; triết học Tây Phương thêm vào 4 đam mê nữa thành 11 và qui về  2 loại là tham dục và nộ dục.

 

LOẠI I : THAM DỤC

 

1. Yêu đương: Say mê một vật, muốn chiếm làm sở hữu.

2. Chê ghét: Chê ghét một vật, muốn khước từ.

3. Ước muốn: Khát mong t́m sự thiện ḿnh không có.                

4. Trốn tránh: Tránh thoát sự ác sắp xảy tới.

5. Vui tươi: Vui hưởng sự thiện đang chiếm hữu.

6. Buồn rầu: Đau buồn v́ sự ác đang xảy ra.

 

LOẠI II :  NỘ DỤC

 

7. Can đảm: Hăng hái đạt điều mong ước, dầu phải đau khổ cũng không nản.

8. Sợ hăi: Nhát đảm, lẩn trốn điều ác khó tránh khỏi.                       

9. Hy Vọng: Trông cậy đạt được mong ước, tuy khó khăn nhưng có thể.

10. Thất Vọng: Nản chí, không trông đạt được điều mơ ước, khát mong.

11. Giận Dữ: Hung hăng chống cự lại điều có nguy hại đến ḿnh và kích thích ḷng báo thù.                                  

10. Thất

Tất cả các đam mê đều phát xuất từ t́nh yêu. Vậy nếu t́nh yêu được điều khiển đi đúng với lẽ phải, chân lư Đức Tin Kính, thánh ư Thiên Chúa, tất nhiên các đam mê sẽ được thánh hóa.

 

B. CÔNG HIỆU CỦA ĐAM MÊ

 

Phật Giáo coi đam mê là xấu nên phải tận diệt, tức là diệt dục. Hưởng Lạc Phái lại cho đam mê là tốt nên phải tận hưởng cho thỏa thích kẻo uổng phí.

 

Giáo lư Công Giáo luôn giữ mực trung dung hợp lư khi xác nhận: Đam mê tự nó không xấu. Chính Chúa Giêsu cũng biết yêu, giận, ghét, buồn, sợ, chán. Nhưng Người luôn theo lẽ phải và đúng thánh ư Chúa Cha. Đam mê chỉ trở nên xấu và có hại khi ra ngoài lẽ phải và chân lư.

 

V́ thế, giáo lư Công Giáo không chấp nhận diệt dục hay phóng dục; nhưng chủ trương tiết dục, tức là điều khiển các đam mê theo đúng lẽ phải và chân lư Đức Tin Kính.

 

C. ĐAM MÊ PHÓNG TÚNG

 

Đam mê trở thành phóng túng khi hướng về đối tượng có luật cấm, chẳng hạn ái t́nh ngoài hôn nhân; hoặc hướng về đối tượng hợp pháp, nhưng thái quá đến vi phạm luật cấm, chẳng hạn như đều ḥa sinh sản theo nhân tạo. Đam mê phóng túng làm cho trí khôn ra mù quáng, không phân biệt chân, giả; linh hồn ra nặng nề, trở nên nô lệ cho thú tính, phần hạ thắng phần thượng. Nó c̣n làm cho linh hồn phải đau khổ, bị lương tâm cắn rứt, tâm trí rối loạn; sau cùng, có thể tới chỗ thất vọng, rồi sa ch́m xuống hố trụy lạc.

 

 

D. HƯỚNG DẪN ĐAM MÊ

 

Đam mê hướng tới điều thiện luôn giữ mực trung dung theo lẽ phải và chân lư Đức Tin Kính, phù hợp thánh ư Chúa, sẽ đem lại nhiều thành quả tốt đẹp.

 

+ Nó kích thích trí khôn hăng say t́m hiểu chân lư, thích thú nghiên cứu Thánh Kinh, ham mộ học Giáo Lư, sung sướng được nghe và nói về Chúa và những sự cao siêu trên trời. Do đó, linh hồn tha thiết yêu mến Chúa và khao khát chiêm ngắm Ngài.

 

+ Nó tăng cường ư chí hăng say làm việc thiện; v́ điều ǵ thích thú, ham muốn, chúng ta mới nỗ lực t́m kiếm.

 

+ Linh hồn say sưa yêu mến Chúa, khao khát làm hài ḷng Ngài; v́ muốn cho Ngài được tôn vinh, yêu mến, nên sẵn sàng xả thân, chịu khổ nhục v́ Ngài và hy hiến cuộc đời để chinh phục các linh hồn về cho Ngài.

 

Dĩ nhiên, tất cả đều là việc của ḷng muốn hay ư chí, nhưng cũng là việc của đam mê; v́ khi ư chí và sự ham ước chung sức, th́ mọi việc sẽ dễ dàng đạt tới thành công.

 

E. SỬ DỤNG ĐAM MÊ

 

* Nguyên Tắc Tâm Lư: Theo nguyên tắc: "Tư tưởng hướng dẫn hành động, nguyên lư điều khiển cuộc sống". Một chân lư đă được xác tín sâu xa và mănh liệt, nó sẽ trở thành lẽ sống, hướng dẫn mọi ngôn từ và hành động, chỉ huy và chi phối cả cuộc đời chúng ta.

 

Vậy muốn chế ngự được các đam mê bất chính, cần  khước từ những tư tưởng sai lầm, hoặc h́nh ảnh nguy hại có thể dẫn tới tội lỗi; nhưng điều quan trọng hơn là phải bồi dưỡng và làm tăng triển những đam mê hoặc t́nh cảm thiện hảo, ghi tạc vào tâm trí những châm ngôn thánh thiện.

 

* Khắc Phục Đam Mê Bất Chính: Khi cảm thấy một đam mê bất chính phát khởi, chúng ta hăy can đảm khắc phục ngay bằng những phương thế tự nhiên và siêu nhiên sau đây:

 

+ Cầu Nguyện: Xin ơn trợ giúp và can đảm thắng dẹp. Ví dụ: Khi nổi cơn nóng giận, cố gắng trấn tĩnh, hướng ḷng về Chúa và Mẹ, xin ơn biết sống hiền ḥa.

 

+ B́nh Thản: Khi có tư tưởng hoặc ước muốn bất chính nổi dậy, hăy phớt lờ đi, giải trí cho khuây khỏa, khiến tâm hồn được b́nh thản.

 

+ Đối Lập: Hành động đối lập với các đam mê bất chính. Ví dụ: Thấy ḿnh có ác cảm với một người nào, th́ hăy cư xử lịch thiệp niềm nở với họ.

 

* Hướng Đam Mê Về Sự Thiện: Mỗi đam mê đều có thể qui hướng về điều thiện. Nó là lợi khí giúp tiến đức, nếu chúng ta biết lợi dụng và cộng tác với ơn thánh Chúa ban.

 

1. Yêu Đương: Trái tim chúng ta chỉ có một đối tượng duy nhất là Thiên Chúa, yêu mến Chúa nơi bản thể Ngài và yêu Chúa nơi Mẹ Maria, các Thánh, anh chị em và mọi người như Chúa truyền: "Con hăy yêu mến Chúa là Chúa con hết ḷng, hết sức, hết trí khôn, hết linh hồn con" (Mt 22:37). Và: "Con hăy yêu thương tha nhân như chính ḿnh con" (Mt 22:39). Chúa đă tóm kết: "Đó là tất cả luật pháp và lời các tiên tri" (Mt 22:40).

 

 2. Chê Ghét: Chê ghét tất cả những ǵ làm phiền ḷng Chúa như các tính mê nết xấu; những ǵ Chúa gớm ghét như tội lỗi; những ǵ khiến tâm hồn chúng ta ra nhơ bẩn như các dịp nguy hiểm, các gương xấu, các tà thuyết làm lung lạc Đức Tin Kính.

 

3. Ước Muốn: Ước muốn là yếu tố cần có để chúng ta có thể làm một việc ǵ, nhất là những việc cao cả vĩ đại. Điều cần thiết chúng ta phải ước muốn và khao khát là yêu mến và làm hài ḷng Chúa, bằng cách tuân phục các mệnh lệnh Ngài truyền: "Các con hăy nên Thánh như Cha các con trên trời là Đấng Thánh" (Mt 5:48).

 

4. Trốn Tránh: Trốn tránh tội lỗi, gương xấu, bạn hữu bất hảo, các dịp tội và tất cả những ǵ gây nguy hại có thể làm cho chúng ta xa ĺa Chúa, cản trở Đường Thánh Thiện, theo nguyên tắc: "Đào vi thượng sách". 

 

5. Vui Tươi: Thánh Phaolô thấy sự cần thiết phải có tâm hồn vui tươi mới làm cho Chúa được hài ḷng và giúp chúng ta mau tiến đức, nên ngài đă khuyên nhủ: "Anh chị em hăy vui tươi luôn trong Chúa" (Phil 4:4). Thánh Phanxicô Salesiô c̣n nói một câu rất chí lư đáng chúng ta lưu tâm: "Ông Thánh buồn là ông Thánh đáng buồn!". Điều đó chứng tỏ, để nên Thánh cần phải có tâm hồn luôn vui tươi.

 

6. Buồn Rầu: Chỉ có một điều đáng buồn rầu là tội lỗi, v́ tội lỗi làm phiền ḷng Chúa. Nhưng buồn rầu không có nghĩa là chán nản thất vọng, ở ĺ lại trong t́nh trạng tội lỗi; mà phải được luôn cải tiến, canh tân và vươn lên, xin ơn tha thứ.

 

7. Can Đảm: Đường Thánh Thiện là đường hẹp, đầy chông gai, nhiều khó khăn, thử thách; nhưng lại là đường dẫn tới Hạnh Phúc Vĩnh Cửu. V́ thế, cần phải can đảm, anh hùng, dũng chí, chúng ta mới có thể đạt tới cùng đích.

 

8. Sợ Hăi: Chỉ có một điều đáng sợ hăi là tội lỗi, v́ tội lỗi làm phiền ḷng Chúa và đáng trầm đọa hỏa ngục. Ngoài ra, không ǵ khác đáng sợ hăi, v́ sợ hăi làm cho chúng ta nhụt nhuệ khí, luôn phải do dự, không dám dấn thân tiến bước trên Đường Thánh Thiện.

 

9. Hy Vọng: Đường của những tâm hồn theo Chúa là Đường Hy Vọng, v́ Chúa là chính Nguồn Hy Vọng của chúng ta. Gặp được Chúa là được mọi sự và được thỏa măn mọi khát vọng. Linh hồn đang tiến bước theo Lư Tưởng Thánh Thiện đặt mọi niềm hy vọng và tín thác mọi sự nơi Chúa.  

 

10. Thất Vọng: Trên Đường Thánh Thiện cần phải bất tín với chính ḿnh, bằng ḷng khiêm tốn sâu thẳm và đặt mọi niềm tin tưởng nơi Chúa. Tin tưởng ở ḿnh bao nhiêu sẽ thất bại bấy nhiêu, tin tưởng cậy trông ở Chúa bao nhiêu, sẽ thành công bấy nhiêu.

 

11. Giận Dữ: Đừng bao giờ để tính nóng nảy giận dữ làm chủ được chúng ta, v́ như người ta thường nói: "Nóng giận mất khôn!". Nhưng hăy lợi dụng ḷng hăng say để đàn áp sự dữ và hăng hái làm việc thiện. Khi vào thành Jerusalem, thấy người ta tục hóa Đền Thờ, Chúa đă nổi giận, lúc đó các Tông Đồ nhớ tới lời Thánh Kinh: "Sự sốt sắng lo việc Nhà Chúa làm hao tổn thân tôi" (Jn 2:17).

 

F. TIẾT CHẾ ĐAM MÊ

 

Đam mê tự nhiên cuồng nhiệt, nông nổi, rất dễ hăng say quá khích; v́ thế, chúng ta cần dùng nghị lực và ư chí để tiết chế cho điều độ, khỏi thái quá hoặc bất cập. Tiết chế đam mê là điều khiển, khiến nó vâng phục trí khôn và ḷng muốn theo sự hướng dẫn của Ơn Thánh và Đức Tin Kính.

 

V́, vui quá hóa đăng tâm, buồn quá sinh ngă ḷng, nhiệt thành quá thành kiệt quệ... Trong việc luyện tập tiết chế đam mê, cần phải dùng Đức Khôn Ngoan để chiết trung và luôn giữ được thế quân b́nh cho tâm hồn, đừng để khi nào bị căng thẳng. Sau mỗi kỳ luyện tập, phải nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng tâm thần, như thế mới hy vọng đạt thành quả tốt đẹp.

 

Nếu khôn ngoan biết tiết chế và sử dụng đam mê, chẳng những chúng không làm cản trở, mà c̣n là phương tiện tốt giúp chúng ta đạt Ơn Cứu Độ và tới Đích Thánh Thiện mau chóng.