SỐNG THÁNH

PHƯƠNG THẾ THÁNH HÓA BẢN THÂN

    L. M. Minh Vận, CMC

TẬP HAI

THÁNH HÓA KHOA

Thực Hành

THÁNH HÓA KHOA THỰC HÀNH

PHẦN  HAI

BẬC TIẾN SINH

Chương 2

NHÂN ĐỨC LUÂN LÝ

Đoạn C

 ĐỨC CÔNG BẰNG

I. BẢN TÍNH ĐỨC CÔNG BẰNG

Công Bằng là một Luân Đức siêu nhiên buộc chúng ta phải trả lại cho tha nhân quyền lợi, danh dự, tài sản của họ; vì theo nguyên tắc luân lý thần học: "Của thuộc về chủ". Đâu có công bằng, đấy có hòa bình trật tự, vì: "Công Bằng đòi mọi người phải tôn trọng quyền lợi, bảo vệ danh dự, duy trì tài sản lẫn cho nhau; không ai được lường gạt, gian dối, tham lam, bất công hay làm thiệt hại cho tha nhân".

Theo giáo huấn của Giáo Hội: "Điều răn thứ bảy cấm lấy hoặc giữ của cải của tha nhân cách bất công, hoặc làm hại tài sản của tha nhân bất cứ cách nào. Điều răn này truyền dạy  phải giữ sự công bằng và Đức Bác Ái trong việc quản lý tài sản trần gian và huê lợi của công ăn việc làm. Vì công ích, điều răn này đòi hỏi phải tôn trọng dụng ích phổ quát của các tài sản và tôn trọng quyền tư hữu. Đời sống tôn giáo sẽ cố gắng quy hướng của cải trần gian này về Thiên Chúa và về tình bác ái huynh đệ" (Catechismus # 2401).

Giáo Hội còn khẳng định: "Lúc khởi đầu, Thiên Chúa đã trao trái đất và các tài nguyên trên trái đất cho loài người quản lý chung, chăm lo và chế ngự trái đất bằng lao công của mình, hầu được hưởng dùng các hoa trái của trái đất này. Tài sản trong vũ trụ là dành cho tất cả loài người. Tuy nhiên, trái đất được phân phối giữa người ta với nhau để bảo đảm an ninh, vì cuộc sống của họ thường bị đe dọa bởi đói kém và bạo lực. Sự tư chiếm các tài sản là điều hợp pháp để bảo đảm tự do và nhân phẩm của con người, và để giúp mỗi người lo cho  những nhu cầu cơ bản của bản thân mình và của những người thuộc trách nhiệm của mình. Quyền tư hữu phải giúp người ta tỏ bày tình liên đới tự nhiên giữa người ta với nhau" (Catechismus  # 2402).

II. PHÂN LOẠI CÔNG BẰNG

Đức Công Bằng được chia hai loại: Công bằng xã hội và công bằng tư nhân.

1. Công Bằng Xã Hội: Mọi người phải tôn trọng công ích hơn tư lợi; bảo vệ quyền lợi đoàn thể hơn tư nhân; duy trì trật tự xã hội hơn gia đình. Bởi vậy, mọi phần tử phải đóng góp công sức, tiền của, khả năng để bảo vệ và xây dựng công ích; nếu cần phải hy sinh tài sản và cả tính mạng vì công ích.

Chính Phủ có quyền buộc công dân đóng thuế, công tác xã hội, đi quân dịch để bảo vệ an ninh quốc gia. Mỗi cộng đồng tôn giáo, đoàn thể dân sự cũng đều có quyền buộc các phần tử phải mưu công ích cho tôn giáo hay cho đoàn thể của mình như vậy.

Ngược lại, công dân có quyền lợi phải được Chính Phủ bảo đảm tính mạng, tài sản, quyền lợi và danh dự cho mình. Chính Phủ phải biết trọng dụng tài lực công dân để xây dựng công ích quốc gia; phải công bố các đạo luật để bảo vệ an ninh và trật tự xã hội, thưởng người có công, phạt kẻ phạm lỗi... Các phần tử trong cộng đồng tôn giáo, đoàn thể dân sự cũng có quyền lợi được cộng đồng hay đoàn thể lo cho mình những điều cần thiết.

2. Công Bằng Tư Nhân: Mỗi người phải tôn trọng quyền tư hữu về tiền của và tài sản của tha nhân. Cũng phải bảo vệ nhân vị, nhân phẩm, chức vụ, danh dự, tự do và tính mạng của người khác. Vì thế, không ai được dùng uy quyền, cậy sức lực, cậy tiền của, dựa uy thế và danh vọng để lấn át kẻ khác, nhất là những người yếu kém, cô thân, cố thế, mồ côi, góa phụ.

Theo giáo huấn của Giáo Hội: "Quyền tư hữu, thủ đắc do lao động, hoặc do hưởng di sản hay do tặng dữ, đều không thể hủy bỏ tính cách ban tặng trái đất cho toàn thể nhân loại lúc hồi đầu. Dụng đích phổ quát của các tài sản vẫn có tính cách hàng đầu, mặc dầu sự thăng tiến công ích vẫn đòi chúng ta phải tôn trọng tư sản, quyền tư hữu và việc hành sử quyền này" (Catechismus  # 2403).

Giáo Hội còn nhắn nhủ: "Khi sử dụng những tài sản mình sở đắc cách hợp pháp, con người không được coi đó như chỉ thuộc riêng bản thân mình, nhưng phải coi đó như những tài sản chung, theo nghĩa những tài sản này không những mang lợi ích cho mình, mà còn cho người khác nữa. Quyền tư hữu làm cho người sở hữu tài sản trở thành người quản lý của Chúa Quan Phòng, lo sinh huê lợi với tài sản của mình và thông ban phúc lợi cho tha nhân, trước là cho thân nhân của mình" (Catechismus  # 2404).

Cần lưu ý thêm ở đây giáo huấn của Giáo Hội: "Các trò chơi may rủi (như chơi bài bạc...) hoặc đánh cá độ tự chúng không nghịch Đức Công Bằng. Nhưng các trò chơi này trở thành không thể chấp nhận về mặt luân lý, khi chúng làm cho những người chơi không còn gì để lo cho bản thân và lo cho gia đình. Sự đam mê cờ bạc dễ trở thành một sự bị nô lệ hóa nặng nề. Gian lận trong việc đánh cá độ hoặc gian lận trong khi chơi bài bạc là một lỗi nặng trừ khi sự thiệt hại gây ra tương đối nhẹ và người bị thiệt hại không coi đó là đáng kể" (Catechismus # 2413).

III. THỰC THI ĐỨC CÔNG BẰNG

Để thực thi Đức Công Bằng, chúng ta cần đề cập đến hai loại: Quyền lợi vật chất và quyền lợi tinh thần:

1. QUYỀN LỢI VẬT CHẤT: Mỗi người phải tôn trọng quyền lợi vật chất của tha nhân:

+ Không gian lận, chiếm đoạt tài sản của tha nhân cách trái phép.

+ Công nợ phải thanh toán sòng phẳng như đã giao hoán cách công bằng minh chính; không được ăn quịt, hối lộ hay lấy lãi quá luật chung đã định do Chính Phủ hợp pháp.

+ Phải bồi thường khi làm hư hỏng hay bị thất lạc và phải hoàn lại vật đã ký thác hay vay mượn.

2. QUYỀN LỢI TINH THẦN: Mỗi người lại phải bảo toàn quyền lợi tinh thần cho nhau. Sau đây là mấy điểm chính, buộc mọi người phải tuân giữ:

+ Không Kết Tội Tha Nhân: Không ai được võ đoán kết tội tha nhân, khi không có lý do chính đáng và trách nhiệm đòi buộc. Người có nhiệm vụ lãnh đạo, giáo huấn và hướng dẫn kẻ khác cũng phải xét xử công minh; hiểu rõ bên nguyên bên bị; không vì thiên kiến, ác cảm hay hối lộ, để xét xử bất công. Võ đoán là chiếm đoạt quyền Thiên Chúa, vì chỉ một mình Thiên Chúa có toàn quyền xét xử con người.

Ai võ đoán bất công, buộc phải đền trả, vì Chúa đã truyền: "Các con đừng xét đoán, để các con khỏi bị đoán xét" (Mt 7:1). Và: "Các con xét đoán tha nhân thế nào, cũng bị đoán xét lại như vậy" (Mt 7:2). Và: "Các con đong đấu nào cho tha nhân, cũng sẽ bị đong lại cho các con đấu ấy" (Mt 7:2).

+ Không Nói Xấu Tha Nhân: Dù điều lỗi của tha nhân còn kín hay đã trống, có thật hay còn hồ nghi cũng không được thông truyền cho người khác dù cho tư nhân hay nơi công cộng. Người bị nói xấu dĩ nhiên sẽ đau buồn tức giận vì danh dự của mình bị tổn thương, uy tín bị giảm sút, bạn hữu xa dần và nhiều thiệt hại khác.

+ Không Vu Oan Tha Nhân: Vu oan là đổ lỗi cho kẻ  khác khi họ không có. Tội bất công này phát sinh do tính ác cảm, ghen tương, lòng hẹp hòi bủn xỉn. Đức Công Bằng buộc phải bồi thường danh dự, uy tín người bị tổn thương do điều mình nói xấu, vu oan cho tha nhân.

Người làm điều lỗi buộc phải xin nạn nhân tha thứ, phải sửa lại với kẻ đã nghe, nếu đã làm mất thanh danh hoặc vu oan cho tha nhân điều nặng nơi chung trước nhiều người, thì buộc phải chữa lại nơi chung để phục hồi danh dự cho người bị thiệt hại.

Tốt hơn hết, hãy luôn đoán ý lành, nói điều hay, điều tốt cho tha nhân; chữa lỗi cho kẻ vắng mặt.